سه مطلب درباره‌ي گردشگري كم‌شتاب

1- يك پيشنهاد: گردشگري كم‌شتاب

به عنوان راهنماي گردشگري همواره با هم‌وطنانم در ايران و خارج از كشور سفر مي‌كنم. آن‌چه كه از اين سفرها دانسته‌ام اين است كه بيشتر ايرانيان علاقمندند در يك سفر از مكان‌هاي بيشتري ديدار كنند و در مقابل عده كمتري هستند كه درك عميق‌تر از يك فضا و مكان خاص را به ديدار از مكان‌هاي بيشتر ترجيح مي‌دهند.
از سفرهاي متعدد آموخته‌ام كه هميشه در سفر حسرت هست و البته برخلاف ظاهرش، نكته‌اي منفي تلقي نمي‌شود. حسرت نديدن برخي از شهرها، جاذبه‌ها، آثار طبيعي و فرهنگي، آن‌هم به خاطر كمبود وقت، حس دائمي يك مسافر است و همين حس او را به سفرهاي بيشتر تشويق مي‌كند و روياي سفر را همواره در وجود او زنده نگه مي‌دارد.
 
جهان‌بيني و بر اساس آن، ايدئولوژي مسافر به اين بستگي دارد كه در يك زمان محدود، خواستار ديدار بيشتر و درك كمتر يا درك بيشتر و ديدار كمتر باشد. شايد شما از آن دسته افرادي باشيد كه فكر مي‌كنند عمر انسان به اندازه كافي نيست و اگر قرار باشد كه طبيعت زيبا و آثار فرهنگي و تاريخي دنيا را ببينند بايد عجله كنند. در واقع همين نگرش باعث شده كه كميت در گردشگري كيفيت آن را تحت تاثير قرار دهد و آثار منفي گردشگري بيشتر نمود پيدا كند.

به دلايل عوارض مخرب و منفي گردشگري، چند سالي است كه يك مفهوم نو در گردشگري مورد مطالعه قرار گرفته و از آن با عنوان «گردشگري كم‌شتاب» SLOW TOURISM ياد مي‌شود. «گردشگري كم‌شتاب» خود در پي SLOW LIFE و SLOW FOOD و SLOW MUIC و SLOW MEDICINE شكل گرفته و تمام هدفش درك عميق توام با لذت بردن از سفر و توسعه پايدار در گردشگري است.

«گردشگري كم‌شتاب» بر اين اساس استوار است كه گردشگران به جاي افزايش حجم تجربياتشان در يك سفر به كيفيت تجاربشان توجه نشان دهند. «گردشگري كم‌شتاب» توصيه مي‌كند كه مسافران از سرعت قدم‌هايشان بكاهند تا فرصت بيابند با مكان و مردمي كه در آن هستند تعامل بيشتري برقرار كنند.

گردشگران در بسياري از موارد در طلب آرامش و دوري از فشارهاي روزمره‌ي زندگي سفر مي‌‌كنند، اما گاهي به هدفشان نمي‌رسند. تنها با رعايت اصول «گردشگري كم‌شتاب» مي‌توان از استرس سفر كاست و آرامش را تجربه كرد.

بسياري از گردشگران وقتي به يك مكان تاريخي سفر مي‌كنند، تنها سرگرم عكس گرفتن از خودشان و بناها مي‌شوند و ارتباط با محيط اطراف و مردم را از دست مي‌دهند. در «گردشگري كم‌شتاب» اين ايده مطرح است كه مي‌توان به لايه‌هاي زيرين و پنهان مكان و موارد جانبي آن  توجه كرد و تنها به نماي خارجي محيط و مناظر اطراف بسنده نكرد.

امروزه در دنيا «طراحي تجربه» بسيار مورد توجه قرار گرفته است و سفر يكي از مواردي است كه تجربه‌هاي منحصر به‌فردي را مي‌توان در آن طراحي و ايجاد كرد. در «گردشگري كم‌شتاب» تعداد تجربه مورد نظر نيست بلكه رسيدن به «اوج در تجربه» اهميت دارد.

يكي از مواردي كه در سفر به آن بها داده مي‌شود، برنامه ريزي براي سفر است. اين مورد به تنهايي ارزش قابل توجهي است، اما اگر برنامه‌ريزي فشرده باشد مي‌تواند لذت سفر را از بين ببرد. در «گردشگري كم‌شتاب» گاهي عدم برنامه‌ريزي براي سفر مورد توجه قرار مي‌گيرد و به اين ترتيب، مسافر در يك حالت خلاء و تعليق لذت‌بخشي قرار مي‌گيرد كه باعث مي‌شود به درك جديدي از توانائي‌هاي بالقوه‌ي خود نائل شود.

خلاصه اين‌كه اگر قرار است كه در سفر با طبيعت و فرهنگ مقصد آشنا شويم، از آن لذت ببريم و جاني تازه به روح و جسم بدميم، تنها با شناخت فلسفه و رعايت اصول «گردشگري كم‌شتاب» مي‌توان اين امكان را به وجود آورد.

آرش نورآقايي

2- ارائه يك روش كاربردي در تئوري گردشگري كم‌شتاب

يكي از مباني نظري كه در موضوع «گردشگري كم‌شتاب» مورد توجه قرار مي‌گيرد، اين است كه گردشگران با آهسته‌تر كردن سرعت سفرشان يا به عبارتي آهسته‌تر كردن سرعت قدم‌هايشان مي‌توانند از سفر لذت بيشتري ببرند.
بر اساس همين منطق است كه گردشگراني از كشورهاي مختلف با دوچرخه به دور دنيا سفر مي‌كنند، يا علاقمندان به سفري كه يك مسير طولاني را در مدت هفت سال پياده مي‌پيمايند. شايد اين‌گونه سفر كردن خوشايند همگان نباشد و يا امكان آن براي بيشتر علاقمندان به سفر مهيا نباشد. اما گونه‌ي ديگري از پياده‌روي در سفر را مي‌توان بر اساس تئوري «گردشگري كم‌شتاب» طراحي و اجرا كرد.
اگر به كتاب‌هاي راهنماي گردشگري كه توسط ناشران معروف اين حوزه چاپ و منتشر مي‌شود نگاهي بيندازيم، متوجه مي‌شويم كه اكثر آن‌ها مسيرهاي پياده‌روي ويژه‌اي را در هر يك از شهرهاي مقصد طراحي و ارائه كرده‌اند. بنابراين گردشگراني كه اين كتاب‌ها را تهيه مي‌كنند با متن‌ها و نقشه‌هايي روبرو مي‌شوند كه آن‌ها را به گام‌زدن در شهر‌ها، ارتباط با مردم، درك سبك زندگي و نهايتا كشف لايه‌هاي پنهان مقصد، تشويق مي‌كند.
جالب اين است كه دفاتر خدمات مسافرتي در تورهاي دسته‌جمعي، روزهايي را به نام FREE DAY تعريف مي‌كنند تا هر گردشگر بدون حضور و حتي كمك‌‌هاي غير ضروري ديگران، خود را در ميان مردم شهر يا روستاي مقصد و يا طبيعت اطراف گم كند و به درك و كشف شخصي بپردازد. گاهي اين روزهاي آزاد در تورها، يكي از بهترين و عميق‌ترين تجربيات گردشگران است.
قدم‌زدن در شهرهاي مقصد گردشگري به عنوان يكي از مرام‌هاي «گردشگري كم‌شتاب» مطرح است. گردشگر با اقامت چند روزه در يك شهر، بلاخره روزي را فرصت خواهد يافت تا بر اساس نقشه، پياده به سوي محل پاتوق‌هاي مردمي از قبيل پارك‌ها و رستوران‌ها و بازار و مراكز تفريح برود و با مردم آشنا شود. كارهاي شخصي خود از قبيل امور بانكي و اينترنت و پست را انجام دهد و احياينا از سوپرماركت يا داروخانه خريد كند. مسلما تجربه‌ي استفاده از اينترنت در يك كافي‌نت داخل شهر با حضور مردم محلي با تجربه‌ي اتصال به اينترنت در داخل هتل متفاوت است و اين همان موضوع است كه در گردشگري كم‌شتاب به آن توجه مي‌شود.
حال هنگامي كه قرار است گردشگر را به ماندن بيشتر در يك مقصد تشويق كنيم بايستي به راهكارهايي بينديشيم كه به اين هدف كمك كند. تجربه‌ي شخصي نگارنده در سفر به سنگاپور كه كشوري بسيار كوچك است و با اين حال در ازاي جمعيت 5‌ ميليون نفري‌اش سالانه 10 ميليون گردشگر را به سوي خود جلب مي‌كند و آن‌ها را حداقل در يك شهر-كشور به مدت يك هفته نگه مي‌دارد، ايجاد مسيرهاي پياده‌روي و ايجاد پاتوق‌هاي اجتماعي در نزديكي خيابان معروف اين كشور «orchard road» است.

آرش نورآقايي

3- لطفا براي اطلاعات بيشتر به نوشته‌ي «ميترا اسدنيا» در زمينه‌ي «گردشگري كم‌شتاب» در سايت خبرگزاري ميراث فرهنگي توجه فرماييد: http://www.chn.ir/news/?section=1&id=32984