ميراث ديجيتال

به «اشكان بروج» گفتم برو و روي «ميراث ديجيتال» كاركن. او رفت و كار كرد و نتيجه‌اش متن زير است. اميدوارم هميشه موفق باشد.

ميراث الكترونيك (1)

E-Heritage

شايد تا به حال هيچ تصوري از ميراث الكترونيك نداشته‌ايد و اين واژه را براي اولين بار است كه مي‌شنويد. اين كاملا طبيعي است، زيرا بحث ميراث الكترونيك به تازگي در دنيا مطرح شده است و به طور فزاينده‌اي در محافل گردشگري در حال بررسي است.

آشنايي با ميراث الكترونيك و پيشينه آن: سازمان يونسكو در تعريف اين ميراث آن را چنين معرفي مي‌كند:

” برنامه سازمان جهاني يونسكو با هدف حفظ و جلوگيري از پراكندگي و پخش مجموعه‌هاي با ارزش كتابخانه‌اي و آرشيوهاي مختلف جهاني است.”

در جهان امروز حجم زيادي از اطلاعات به صورت ديجيتالي و در قالب شكل‌هاي متنوعي از قبيل متن، پايگاه داده‌ها، صوت ، فيلم و تصوير توليد و ذخيره مي شوند. براي نهادهاي فرهنگي كه به صورت سنتي عهده‌دار جمع‌آوري و حفظ ميراث فرهنگي هستند، اين سوال مطرح است كه براي نسل‌هاي بعدي كدام يك از موارد اشاره شده مي‌بايستي حفظ شود و نحوه گزينش و نگهداري از آن‌ها نيز به چه شكلي بايد باشد.

امروزه كه حجم عظيمي از اطلاعات با ارزش ديجيتالي در تمامي زمينه‌هاي مختلف فعاليت انسان جمع‌آوري شده و از طريق كامپيوتر قابل دسترسي است، نياز است تا با استفاده از شيوه‌ها و سياست‌هاي ويژه‌اي محافظت شوند، در غير اين‌صورت شايد به راحتي از بين بروند.

محافظت از اين اطلاعات مشكلات جديدي را به همراه دارد. اگر بخواهيم شكل اصل چنين موادي را در دسترس عموم قرار دهيم، مي‌بايستي به دليل اهميت ويژه اطلاعات در كنار محافظت از فايل‌هاي ديجيتالي به مراقبت و نگهداري از تجهيزات فني از جمله سخت افزارها و نرم‌افزارهاي سازگار با اطلاعات نيز پرداخت. در بيشتر موارد، بخش‌هاي چند رسانه‌اي درون وب سايت‌ها كه شامل لينك‌هاي اينترنتي متعددي نيز هستند، مشكلاتي را در مورد حق استفاده و قوانين كپي رايت به وجود مي آورند و حتي باعث مي‌شود كه مليت سايت و مكان انتشار آن نيز مشخص نباشد.

سازمان جهاني يونسكو با هدف ارايه استانداردهايي جهت هدايت دولت‌ها در زمينه فعاليت‌هاي محافظتي در عصر ديجيتال، به بررسي اين موضوعات پرداخته است. طبق قطعنامه شماره سي و چهار سازمان يونسكو كه در سي و يكمين نشست كنفرانس عمومي اين سازمان برگزار شد، توجه به رشد مداوم ميراث الكترونيك در سرتاسر جهان و ضرورت همگاني شدن جهانيان براي محافظت از حافظه ديجيتالي در حال انقراض، مورد تاكيد و توجه قرار گرفت. در نشست بهاره اين سازمان در سال 2001 نيز به اين مطلب اشاره شده است كه تمامي دولت‌ها، سازمان‌هاي دولتي و غير دولتي، تمامي سازمانهاي بين‌المللي و ملي و همچنين تمامي نهادهاي خصوصي مي بايستي محافظت از ميراث الكترونيك را در اولويت برنامه‌ها و سياست هاي خود در سطح ملي قرار دهند. علاوه بر اين اعضاي اين نشست موافقت خود را مبني بر ضرورت آغاز هر چه سريعتر محافظت از ميراث الكترونيك (ميراث ديجيتالي) اعلام كردند.

پيچيدگي مشكلات مشاركتي بدان معناست كه عمل محافظت مي‌بايستي با مشاركت توليد كنندگان اطلاعات ديجيتالي يعني برنامه نويسان انجام شود؛ اين محافظت بايد در هنگام طراحي توليدات مورد توجه قرار گرفته و به كار رود. كاملا مشهود است كه محافظت ديگر تنها مسئوليت سازمان‌هاي بايگاني نيست و تمامي نهادها مي‌بايستي آن را در جمله وظايف خود قرار دهند.

همكاري، راهنمايي، راهبري و تقسيم كار از جمله عناصر اصلي براي محافظت از ميراث الكترونيك هستند. نهادهاي فرهنگي نياز به همكاري جمع‌آوري كنندگان اطلاعات و توليد كنندگان نرم‌افزار دارند. براي اطمينان به نسل‌هاي آتي جهت استفاده از منابع ارزشمند ديجيتالي كه در دهه‌هاي پيشين به شدت بر روي آن سرمايه گذاري شده است، حمايت و وجود منابع كافي در مقطع برنامه ريزي ضروري است.

برهمين اساس سازمان جهاني يونسكو براي ارتقاء محافظت ديجيتالي، برنامه ها و خط مشي‌هايي را ارايه كرده است كه به بررسي آن‌ها خواهيم پرداخت:

1. برنامه جامع و وسيع رايزني با دولت‌ها، سياست گذاران دولتي، نهادهاي مرتبط و كارشناسان ميراث، برنامه نويسان و همچنين سازمان‌هاي استاندارد سازي.

2. ارايه راهنمايي‌هاي فني

3. اجراي پروژه‌هاي كوتاه مدت و آزمايشي

4. آماده كردن پيش نويس منشور محافظت از ميراث الكترونيك براي تصويب در نشست سي و دوم كنفرانس عمومي سازمان جهاني يونسكو

كتابخانه ملي استراليا بنا به قرارداد خود با سازمان يونسكو رهنمودهايي را براي محافظت از ميراث الكترونيك ارايه كرده است. اين سند به معرفي رهنمودهاي كلي و تخصصي براي محافظت و تداوم دسترسي به ميراث الكترونيك در حال رشد جهان پرداخته است. اين سند براي هم‌صدايي و همراهي با منشور محافظت از ميراث الكترونيك در نظر گرفته شده است.

كالين وب به همراه كتابخانه ملي استراليا، درسال 2002 نشست‌هاي متعددي را براي رايزني منطقه‌اي در مورد محافظت از ميراث الكترونيك در كشورهاي مختلف دنيا برگزار كردند كه اولين آن‌ها براي آسيا و اقياونسيه و در استراليا برگزار شد.

در اين نشست‌ها بيش از 175 كارشناس در زمينه هاي مرتبط از جمله آژانس‌هاي استاندارد سازي، كتابخانه داران و آرشيو داران، خبرنگاران و نمايندگان صنعت نرم‌افزار و سخت افزار و… از 86 كشور دنيا حضور داشتند كه به ارايه نظر درباره محافظت از ميراث الكترونيك و بررسي منشور آن پرداختند.

ميراث الكترونيك (2)

مفهوم ميراث ديجيتالي

ميراث ديجيتالي در برگيرنده تمامي مواد و وسايل كامپيوتري است كه داراي ارزش خاصي بوده و مي‌بايستي براي آيندگان باقي بماند. اين ميراث را جوامع، صنايع، بخش‌ها و نواحي مختلف به وجود مي آورند. تمامي مواد ديجيتالي داراي ارزش و اهميت يكساني نيستند و تنها بخشي ازآن‌ها كه تداوم ميراث ديجيتالي آن‌ها داراي تضمين باشد، ارزشمند بوده و براي آن‌ها رويكردهاي محافظتي دايم و پويايي به كار مي‌رود.

در تعريف سازمان جهاني يونسكو از ميراث آن را “آنچه را كه پيشينيان برايمان باقي گذاشتند، آنچه كه امروز با آن زندگي مي‌كنيم، و آنچه را كه براي آيندگان باقي خواهيم گذاشت ” معرفي مي كند. ميراث چيزي است كه به خاطر ارزش آن بايد با انتقال از نسلي به نسل ديگر حفظ شود و جاويدان بماند.

به طور حتم با ميراث فرهنگي آشنايي داريد؛ اماكن، وسايل و مفاهيم ناملموسي كه براي افراد يا گروه هايي داراي ارزش‌هاي فرهنگي، تاريخي، زيبايي، باستاني، علمي‌، قومي و انساني هستند. مفهوم ميراث طبيعي نيز يادآور ويژگي‌هاي فيزيكي، جغرافيايي و زيست محيطي است؛ زيست‌گاه‌هاي گياهان، گونه‌هاي جانوري و يا مناطق مهمي كه از ديدگاه علمي‌، زيبا شناختي و يا محافظتي حائز اهميت هستند.

آيا ميراث ديجيتالي در ابتداي راه است؟

بر اساس منشور محافظت از ميراث ديجيتالي يا الكترونيك:

·        امروزه بسياري از مدارك و ذخاير افكار يا دانش بشري، از جمله مدارك فرهنگي، آموزشي، علمي و عملي و يا داراي بار فني، حقوقي، پزشكي و يا ديگر انواع اطلاعات، به طور فزاينده‌اي به صورت ديجيتال هستند و يا از اصل آنالوگ خود به ديجيتال تبديل شده‌اند.

در دنياي امروز كه همه چيز به سمت ديجيتالي شدن پيش مي‌رود ،جا‌يي براي ديگر اشكال غير ديجيتالي وجود ندارد.

·        بيشترين و پرطرفدارترين اشكال مواد ديجيتالي عبارتند از: متن، پايگاه داده‌ها، تصاوير ثابت و متحرك، صوت، گرافيك، نرم افزارهاي كامپيوتري و صفحات اينترنتي.

اغلب ابن مواد زود از بين مي‌روند و نگهداري از آن‌ها نيازمند توليد، محافظت و مديريت هدفمند است.

·        بسياري از اين مدارك و منابع، ارزش و اهميت دايمي و هميشگي دارند و به همين خاطر آن‌ها را از جمله ميراثي مي‌دانند كه مي‌بايستي از آن ها محافظت شده و براي نسل حاضر و نسل‌هاي آتي حفظ شوند. اين ميراث مي‌تواند به هر زبان، در هر مكان و در هر زمينه‌اي از دانش و افكار بشري باشد.

بشر امروز با استفاده از كامپيوتر و ديگر ابزارهاي الكترونيك، به راحتي مي ‌واند به توليد و تسهيم مدارك ديجيتالي با ارزشي بپردازد كه مي‌توانند همچون گذر از فضا در گذر زمان نيز به اشتراك گذاشته شوند.

اين‌ها همان شواهد و مدارك ميراث ديجيتالي هستند. اين ميراث از بخش‌هاي متعددي تشكيل شده، ويژگي‌هاي مشترك زيادي را به اشتراك گذارده و با خطرات و مشكلات معمول و مشتركي نيز مواجه است.

تعريف ميراث مي‌بايستي در قالب موضوع آن بررسي شود. به طور مثال، سازمان يونسكو ميراث جهاني را مجموعه‌اي از اماكن برجسته دنيا با ارزش‌هاي فرهنگي و طبيعي كه نيازمند محافظت هستند معرفي مي كند؛ همچنين بسياري از سازمان‌هاي ملي و ايالتي نيز به تعريف ميراث ملي، منطقه‌اي و ايالتي خودشان پرداخته‌اند. با اين وجود، بيشتر افراد معتقدند كه ارزش ميراثي، به آن‌چه كه در سطح يك گروه يا جامعه داراي اهميت است مربوط مي‌شود.

مواردي كه داراي ارزش ميراثي هستند، مي‌توانند فراي محدوديت‌هاي پيشنهادي قانونگذاران ملي و معاهده‌هاي بين المللي، به بقاي خود ادامه دهند. هر چيزي كه ارزش انتقال به آيندگان را داشته باشد، مي‌تواند به هر نوعي ارزش ميراثي محسوب شده و به عنوان ميراث از  آن استفاده شود.

به مرور زمان ميراث ديجيتالي اهميت خود را پيدا كرده است و در حال گسترش در سطح جهان است. همچنين افراد، سازمان‌ها و جوامع مختلف به طور فزاينده‌اي با استفاده از فن‌آوري‌هاي پيشرفته به بايگاني كردن و تشريح آن‌چه كه داراي ارزش ميراثي است و مي‌خواهند به آيندگان انتقال دهند، پرداخته اند.

بسياري از اشكال فكري و ارتباطي نو ظهور در گذشته وجود نداشتند كه از آن‌جمله مي‌توان به گسترده‌ترين نمونه اين پديده يعني اينترنت اشاره كرد.

همچنين به نظر مي‌رسد گسترش ابزاري كه مي‌تواند بيش از پيش ما را در استفاده  از اينترنت به صورت چند زبانه و چند نگارشي كمك كند، منجر به رشد سريع ميراث ديجيتالي در بخش‌هايي از جهان شده كه كار با صفحات انگليسي زبان در آن‌جا مرسوم نيست.

اطمينان از اين كه ميراث نوپاي ديجيتالي هميشه در دسترس باشد، موضوعي جهاني است و به تمامي جوامع و كشورها مرتبط است.

ترجمه: اشكان بروج

ashkanborouj@gmail.com

منبع سايت يونسكو