براي جذب گردشگران داخلي و خارجي نيازمند طراحي مسيرهاي نو با ويژگي خاص هستيم. يكي از اين مسيرها، مي‌تواند مسير اقامتگاههاي امام خميني در ايران باشد.
يكي از مواردي كه گردشگران كنجكاو را براي آمدن به كشور ما تشويق مي‌كند، ايران امروز و مسائل مربوط به آن است. با اين حال، متاسفانه ما همواره سعي كرده‌ايم تا تنها تاريخ و فرهنگ گذشته‌مان را به گردشگر داخلي و خارجي ارائه دهيم. شايد كمتر در اين انديشه بوده‌ايم كه از طرز تفكر، سبك زندگي، معماري، هنر، آداب و رسوم، شخصيت‌ها و همچنين مسائل سياسي بعد از زمان مشروطه براي گردشگر سخن بگوييم و او را با آن‌ها آشنا سازيم.
اگر در يكي از اين روزها و به عنوان گردشگر به چين و شهر پكن سفر كنيد، چيني‌ها شما را به ديدن فيلم سه بعدي از برنامه‌هاي آينده‌اشان دعوت مي‌كنند، استاديوم جديدي را كه براي بازي‌هاي المپيك 2008 ساخته‌اند را نشانتان مي‌دهند و شما را براي ديدن مقبره مائو تشويق مي‌كنند.
اگر به سوييس و شهر ژنو سفر كنيد، سوييسي‌ها شما را به ساختمان سازمان ملل و صليب سرخ جهاني مي‌برند و خانه “ژان ژاك روسو” را در اين شهر نشانتان مي‌دهند. اگر به شهر لوزان برويد ديدار از ساختمان بازي‌هاي المپيك در برنامه‌تان قرار مي‌گيرد. اگر به شهر برن برويد، به شما اجازه مي‌دهند كه وارد ساختمان پارلمان شويد و در صندلي اعضاي پارلمان بنشينيد. همچنين مي‌توانيد از اقامتگاههاي موقتي انيشتين و لنين در اين كشور بازديد كنيد.
اگر به لبنان برويد، در شهر بيروت تابلوهاي روزشماري را مي‌بينيد كه نمايان‌گر مدت زماني است كه از كشته شدن رفيق حريري مي‌گذرد. تورگردان‌ها برنامه‌اي را براي شما تدارك مي‌بينند تا از مقبره رفيق حريري و محافظانش ديدار كنيد و درصورت تمايل بر مزارش گل بگذاريد.
با اين مثال‌ها قصد داريم بيان كنيم كه اگر صنعت گردشگري رتبه رو به رشد درآمدزايي را در ميان بقيه صنايع كسب مي‌كند، به اين خاطر است كه هر روزه روزنه جديدي براي گسترش و ترويج آن مي‌يابند و ايده‌هاي تازه‌اي را مطرح مي‌كنند. بسياري از اين ايده‌ها مربوط به اتفاقات نه‌چندان دور و از مسائل روز است.
ايران كشوري ناشناخته است. ايران باستان و ايران امروز هر دو از راه درست و به درستي شناخته نشده‌اند و البته شناسانده هم نشده‌اند. براي شناساندن ايران بايد به ايده‌هاي تازه بينديشيم و راه‌هاي ديگري را نيز جستجو كنيم.
تاكنون هيچ گردشگري شانس ديدار از ساختمان مشروطه را نداشته است. به نظر نمي‌رسد هنوز توري براي ديدار از تاسيسات هسته‌اي برگزار شده باشد. اتفاقات بازار تهران در زمان مشروطه را تا به حال براي گردشگر شرح نداده‌ايم و شايد حتي خودمان هم نمي‌دانيم. خانه و محل زندگي هنرمندان و دانشمندان و مردان سياسي معاصر را نمي‌‌شناسيم و از آن‌ها تصوير ذهني براي گردشگر و حتي براي هموطنان به وجود نياورده‌ايم.
حتي براي دانشمندان و مردان و زنان اثرگذار گذشته هم كاري نكرده‌ايم. آيا موزه‌اي براي شناخت دانشمندان ايراني و آشنايي با خدماتي كه به دنيا كرده‌اند، وجود دارد؟ آيا همه‌ي اقامتگاههاي ابن سينا در شهرهاي مختلف ايران را مي‌شناسيم؟ (اگر ما اقامتگاههاي ابن سينا در ايران را مي‌دانستيم، امروز هر كشوري ادعاي غيرايراني بودن اين دانشمند را نداشت و يونسكو براي اثبات ايراني بودن اين دانشمند جايزه تعيين نمي‌كرد.)
با اين توضيحات، شايد به اين نتيجه برسيم كه ضمن شناخت درست و معرفي درست‌تر گذشته‌مان بايد به شناخت ايران امروز و شناساندن آن هم همت بگماريم و چنان‌كه ذكر كرديم صنعت گردشگري در اين شناساندن مي‌تواند بسيار موثر باشد.
يكي از مردان موثر و بحث‌برانگيز در قرن معاصر، امام خميني است. به همين دليل سعي داريم كه اقامتگاههاي وي را در قالب يك مسير گردشگري معرفي كنيم.
بخش 2: امام خميني در اول ماه مهر سال 1281 هجري شمسي در خانه پدري‌اش در نزديكي رودخانه‌اي در محله سرپل خمين متولد شد. معماري اين خانه به شكل قلعه است و بخش‌هايي از آن در حدود 110 سال قدمت دارند. شيوه معماري و ساخت اين بنا براساس شرايط جغرافيايي منطقه شكل گرفته و عمارت آن شامل اندروني و بيروني و باغ بوده است. اين مجموعه در شمار آثار ملي به ثبت رسيده و بعد از بازسازي به مركز سياحتي و زيارتي تبديل شده است.
هنگامي كه امام خميني در سال 1299 به اراك رهسپار شدند و به مدت يك سال در اين شهر به تحصيل پرداختند، در ضلع شرقي مدرسه سپهدار منزل داشتند. مدرسه سپهدار از بناهاي دوره قاجاريه و جزء مجموعه‌ي تاريخي بازار اراك به شمار مي‌رود. كه توسط سپهدار اعظم ساخته شده است.
اين مدرسه از نوع مدرسه‌هاي چهار ايواني، به شكل مستطيل و داراي سبكي مشابه سبك مدارس دوره صفويه و مشتمل بر مسجد، آب‌انبار و ساير امكانات رفاهي است.
امام خميني در سن بيست سالگي عازم قم و در حوزه علميه قم مشغول تحصيل شد.همچنين سرچشمه حركت سياسي و عبادي وي از حوزه علميه قم بود.
مدرسه فيضيه از بناهاي عهد صفوي است كه در جنب صحن كهنه بنا شده. اين مجموعه در دوره‌هاي بعد و به ويژه قاجاريه، مرمت و بازسازي و الحاقاتي به آن اضافه شد.
امام خميني در قم تا پيش از تبعيد، در خانه‌اي در قم در محله صفائيه، كوچه معلم زندگي مي‌كردند كه بنايي خشتي و معماري قديمي داشت. اين بنا در سال 1335 توسط وي خريداري شد و تا سال 1342 مورد استفاده ايشان بود. پس از تبعيد امام تا پيروزي انقلاب اسلامي از اين بنا استفاده‌هاي گوناگون شد و پس از انقلاب به طور رسمي دفتر امام در قم بود كه با نظارت آيت‌الله پسنديده اداره مي‌شد. در زمان جنگ، در قسمت شرقي اين خانه، پناهگاهي زيرزميني ساخته شد كه اكنون نيز موجود است.
امام خميني در 15 خرداد 1342 توسط ماموران رژيم پهلوي بازداشت و به زنداني در پادگان عشرت آباد منتقل شد. اين پادگان كه در ابتدا پادگان شهرباني ناميده مي‌شد، پس از مدتي به محل استقرار گارد شاه اختصاص يافت و سرانجام با پيروزي انقلاب اسلامي به پادگان وليعصر تغيير نام داد. امام يك ماه و هفت روز در اين مكان زنداني بود.
ساختماني كه امام خميني در آن حبس بودند به ساختمان كلاه فرنگي مشهور و از بناهاي دوره قاجاريه است. اين بنا به شكل برجي زيبا و چهارطبقه ساخته شده و داراي نماهاي موزون و جالب است. طبقه سوم آن داراي شاه‌نشين آينه كاري و مقرنس كاري و آخرين پوشش سقف آن شيرواني است. چون بنا به شكل كلاه فرنگي است، از اين رو به آن عمارت كلاه فرنگي مي‌گويند.
هنگامي كه امام خميني در روز 12 بهمن سال 57 وارد كشور شد، در بهشت زهرا سخنراني كردند و به عيادت مجروحان انقلاب در بيمارستان 1000 تختخوابي كه بعدها به نام وي ناميده شد، رفتند. بعد از آن روز، امام تا 10 اسفند 1357 كه به قم اعزام شدند، ديدارها و سخنراني‌هايشان را در مدرسه علوي واقع در خيابان ايران انجام مي‌دادند. در كنار اين مدرسه آپارتماني بود كه امام در آن به استراحت مي‌پرداختند.
امام به علت بيماري قلبي مدتي را در بهمن و اسفند 1358 در بيمارستان قلب شهيد رجايي بستري شدند و بعد از آن مدتي را نيز در خانه حاج آقا مشرف در دربند تهران سپري كردند.
در 28 ارديبهشت سال 1359 امام خميني از دربند به جماران نقل مكان كردند و در خانه‌اي 150 متري سكونت گزيدند كه در مجاورات حسينيه جماران قرار داشت . اين منزل در منطقه‌اي كوهپايه‌اي با آب و هواي معتدل و مرطوب در دامنه كوه‌هاي البرز در ارتفاع 1700 متر از سطح دريا واقع شده است. اين منزل در محله جماران و از شمال به كوه‌هاي البرز و از جنوب به خيابان شهيد باهنر از غرب به خيابان ياسر و از شرق به خيابان جماران محدود است. اين منزل با شيب 10% و به علت چند اشكوبه بودن در طبقه بالا چشم‌انداز خوبي به شهر تهران دارد.
منزل امام و همچنين منزل ديگري در شرق آن حدود سال 1350 متعلق به خانم “صديقه هاشمي عليا” بوده كه بعدا به مالكيت سيداحمد مصطفوي و سپس براي استفاده حضرت امام به مالكيت حاج سيداحمد خميني (ره) در آمد.
در كنار خانه امام در جماران، حسينيه جماران قرار دارد. حسينيه جماران با وجود بار فرهنگي، سياسي و تاريخي فراواني كه دارد در نهايت سادگي است.
سرانجام امام خميني در سوم خرداد سال 1386 در بيمارستان شماره دو بقيه‌الله الاعظم در جماران بستري شدند و پس از چندين روز مداوا و پس از هشتاد و هشت سال در 13/4/1368 دار فاني را وداع گفتند و در 16/3/86 در جوار شهيدان در بهشت زهرا به خاك سپرده شدند.
ساختمان آرامگاه امام خميني كه در طراحي آن از معماري اسلامي ايراني استفاده شده، هر روز تكميل‌تر مي‌شود. اين بنا داراي امكاناتي خاص از جمله: مراكز تجاري، فرهنگي و ورزشي است.
تأسيس سه موزه جنگ، شهدا و انقلاب اسلامي، ايجاد 350 هكتار جنگل و درياچه مصنوعي، راه اندازي قطار برقي (براي جابجايي مسافران)، ساخت مجموعه شهرك علمي و فرهنگي و سياحتي و دانشگاه بزرگ فرزندان شهيد از ديگر تلاش‌هايي است كه براي كامل‌تر شدن اين مجموعه مي‌شود.
آرش نورآقايي
منبع: مقاله معماري اقامتگاههاي حضرت امام خميني در ايران، علي صدرايي
دیدگاه‌ها
“…ایران باستان و ایران امروز هر دو از راه درست و به درستی شناخته نشده‌اند و البته شناسانده هم نشده‌اند…”
و چه تاسف آوره که همچنان و مخصوصا هموطنان مقیم خارج از کشور گاه نقش منفی در معرفی ایران دارند
قسمت دوم این یادداشت هم بسیار جذاب بود
سپاس
……………………………………………………………………………………………………………….
جواب: سلام. ارادتمندم.