مادام كه واژه توسعه، جايش را با توسعه پايدار عوض كرده، به نظر مي‌رسد كه يك نوع ايدئولوژي در دنياي امروزي درحال شكل‌گيري است. در اين مقاله به ده اصل توسعه پايدار در گردشگري پرداخته شده است.
توسعه پايدار درعين حفاظت و ارتقا فرصت‌ها براي آيندگان، احتياجات گردشگران كنوني و نواحي مقصد را نيز برآورده مي‌سازد. از توسعه پايدار به عنوان نيل به مديريت همه منابع ياد مي‌شود. به نوعي كه يكپارچگي و استحكام فرهنگي، اصول زيست بوم شناختي، تنوع زيست‌شناسي و شيوه زندگي عملي به همراه نيازهاي اقتصادي و اجتماعي و زيبايي شناختي حفاظت شود.
اصول توسعه پايدار:
اصل اول:
اولين گام تعريف اهداف و فهم متن و بافت پروژه است. اگر افراد متعددي دست اندركار هستند قبل از هرگونه پيشروي بايستي همگي در ايده‌ها و خواسته‌هاي هم عقيده باشند.
هدفي مشخص و تعريف شده انجام فرآيند را رو به جلو رهنمون مي‌كند. با سرمايه‌گذاري زماني براي ساخت بيانيه هدف مي‌توان هدف را مشخص و از نتايج آن استفاده كرد. اين بيانيه مي‌تواند شامل مطالبي از قبيل بافت اجتماعي، وضعيت اقتصادي، جو سياسي موجود، محيط زيست و ملاحظات فرهنگي باشند.
اصل دوم:
دومين گام يافتن شخصي يا اشخاصي است كه مرتبط و مسوول در زمينه توريسم محيط و ميراث منطقه هستند.
– اطمينان حاصل كنيد، افراد مناسب در برنامه‌ريزي و فعاليت‌هاي آتي دست‌اندركارند.
– ميراث‌هاي مهم و اماكن تعيين شده را مشخص و تعريف كنيد.
– مطمئن شويد همه مسائل مهم مدنظر قرار گرفته باشند.
– تصمين بگيريد كداميك از فعاليت‌هاي آتي واقع‌بينانه و برآورده كننده نيازهاست.
– در راستاي طرح‌هاي محلي، طرح‌هاي مديريتي و طرح توسعه نقشي حمايتي ايجاد نماييد. اصل دوم به اين دليل كه پشتيبان ديگر اصول است و بايد به طور مستمر بازبيني و به روز گردد، از اهيمت خاصي برخوردار است. پس در ابتدا هر شخص دست اندكار در تصميمات آتي مي‌بايستي تعريف و ماهيت و طبيعت علائقش، مدنظر قرار گيرد. بنابراين از طريق تهيه ليستي از سرمايه‌گذاران و صاحبان حساب بالقوه، تعيين كنيد چه كساني لازم است و قادرند كه دست‌اندركار اين امر باشند. كار شناسايي اين افراد را مي توان از طريق صحبت با مردم، مطالعه گزارش‌هاي موجود و جستجوي عمومي و رسمي و از طريق سازمان‌هاي علاقمند انجام داد.
يافتن ماهيت علاقمندي هر سرمايه گذار و علاقمند، كمك كننده و مهم است . اطلاع‌رساني و به كارگيري افراد، چالشي بزرگ و بسيار زمان‌بر است، اما تغييري بزرگ در زمينه پروژه‌هاي موفق، طرح‌ها و گردشگري به وجود خواهد آورد.
اصل سوم:
اطلاعات ابراز قدرتمندي است، بنابراين با گردآوردن حقايق، مسايل و اشخاص مرتبط مي‌توان زمينه‌اي يكپارچه براي تصميم‌گيري‌هاي آينده ايجاد كرد. در پي جستجو ممكن است به اين نتيجه دست يافت كه بسياري از اطلاعات مفيد در حال حاضر وجود دارند. اطلاعات را مي‌توان در كتابها، مقالات روزنامه‌ها، گزارشات سالانه، بورشورهاي صنعت گردشگري، اطلاعات تورگردان‌ها و نيز از طريق صحبت با افراد مطلع، بازديدهاي متفاوت، مصاحبه و نظرخواهي و پرسش به دست آورد.
چنانچه مقدور است سعي كنيد اطلاعات از قلم افتاده و حوزه‌هاي مرتبط با آن را مشخص كنيد. اطلاعات جمع‌آوري شده را مرور نماييد و سپس خلاصه‌اي از اطلاعات كليدي، ميراث فرهنگي، مناطق و قابليت‌هاي بالقوه توريسم تهيه كنيد.
اصل چهارم:
در اين مرحله بايستي اقدام به مشخص كردن ارزش‌هاي مهم منطقه، محصولات و نيز راه‌هايي كه از طريق آن‌ها اين ارزش‌ها، درك و مورد استفاده قرار مي‌گيرند، نمود. اماكن بنا به دلايل مختلفي مي‌توانند خاص بوده و از اهميت منطقه‌ايي يا جهاني برخوردار باشند.
اماكن ميراث فرهنگي و طبيعي دارايي‌هاي كليدي گردشگري هستند. قابليت‌هاي بي‌نظير يك مكان و ارزش‌هاي آن، بخش اعظم توريسم تجاري و از نكات كليدي است و درك ارزش‌هاي ميراث منطقه، اصلي موثر در توسعه برنامه‌ريزي بازاريابي و مديريت است.
داستان‌ها،به خصوص آن بخشي كه توسط افراد محلي تهيه شده‌اند، جزيي از ميراث فرهنگي و معنوي و اغلب از جاذبه‌هاي قابل ذكر براي بازديدكنندگان است.
اين داستان‌ها همان چيزهايي هستند كه بازديدكنندگان با خود به خانه مي‌برند و براي ديگران نقل مي‌كنند.
تركيبي از ارزش‌ها، داستان‌ها و مناظر ديدني تجربه كاملي براي بازديد كننده ايجاد مي‌كند. تعيين اينكه چه چيزهايي يك منطقه، ناحيه يا محصول را خاص مي‌كند در برگيرنده همه ارزش‌هاي شناخته شده است.
نهايتا نتايج اين گام را مي‌توان در يك بيانيه تحت عنوان بيانيه “ارزش گردشگري ـ ميراثي” ارائه نمود. در ادامه و ذيل اين بيانيه عبارتي ديده مي‌شوند، از قبيل اينكه تا چه حدي ارزش‌هاي خاص موجود شناسايي و به بازديدكنندگان شناسانده شده‌اند و يا چه چيزهايي به پتانسيل‌هاي موجود جهت استفاده از ارزش‌هاي خاص در توريسم و افزوده شده است.
اصل پنجم:
شناسايي همه مطالب و فاكتورها بر روي آنچه رخ خواهد داد، موثرند. اين بدين معني است كه با افراد صحبت و به اطلاعات جمع‌آوري شده، توجه كنيد. مسائل مهمي را كه بر روي مكان، منطقه و گردشگري موثرند را برجسته كنيد. اختلافات را شناسايي كنيد. راه‌هايي براي بررسي‌هاي بعدي آن‌ها پيدا كنيد. بر روي مسايل تمركز كنيد نه بر روي اشخاص به وجود آوردنده مسايل.
مسايل را واضح و كامل شناسايي كنيد. در جاهايي كه نياز هست از مهارت‌هاي حرفه‌اي استفاده نماييد. مي‌توان ملاقات‌هايي ترتيب داد كه افراد شانس فكر كردن و صحبت كردن در مورد مسايل مرتبط با خود را پيدا كنند، بهتر است نظرات آن‌ها را ثبت كنيد.
اصل ششم:
تلاش خود را بر روي مسايلي كه ارجعيت دارند متمركز كنيد. اگر منابع محدود هستند، ممكن است لازم باشد به قضاوت و تجزيه و تحليل بر اساس اطلاعات موجود بپردازيد.
اصل هفتم:
در اين گام به توسعه اهداف خاص و در صورت امكان اصول محلي كه ما را به كارهاي آينده رهنمون مي‌سازد پرداخته مي‌شود.
اين اصول و اهداف بايستي با واقعيت‌هاي توريسم سر و كار داشته باشند، ضمن اينكه به حفظ و نگهداري ميراث فرهنگي و طبيعي خاص منطقه بپردازد. اصول را مي‌توان در قالب خط‌مشي، پروتكل و بيانيه‌هايي بيان نمود. اهداف يك سري بيانيه‌هاي كوتاه هستند كه بايد به زباني روشن، خاص، قابل سنجش، واقع‌گرايانه و داراي قالب زماني ارائه شوند.
اصل هشتم:
اين مرحله در روشن كردن عقايد، انتخاب‌ها، تصميم‌گيري و آمادگي جهت انجام فعاليت كمك مي‌كند. انتخاب‌هاي خود را اينگونه مورد توجه قرار دهيد:
1. با بسط و اشاعه عقايد
2. ارائه عقايد و انتخاب‌ها براي تست شدن
3. تجزيه و تحليل مسايل
4. توسعه انتخاب‌هاي پيشنهادي
5. تلاش براي دستيابي به توافق در خصوص انتخاب‌هاي ارجح‌تر
به طور كلي عقايد و انتخاب‌ها بايستي شامل تجارب ملاقات‌كنندگان، مشاركت اجتماع، توجه به اصول ميراث، بازاريابي، توسعه محصولات، ارتباطات صاحبان سرمايه، آموزش و… باشد.
اصل نهم:
حال بايستي عقايد و انتخاب‌هاي گام‌‌ها و مراحل پيشين، به فعاليت تبديل شده و در فرمي واضح و منطقي به اجرا درآيند.
اصل دهم:
در نوشتن و تهيه يك طرح، اين گام به منزله نتيجه و خلاصه طرح است . بايستي اقدام به تهيه يك بيانيه‌اي از بازده فرآيند و پيشنهادها نمود و كليه فعاليت‌هاي توافق شده خط‌مشي آينده آن مسايل كليدي و دارايي‌هاي توريسم و ميراث در آن مشخص گردند.
ترجمه: ژاله كاظم‌زاده