آموزش در گردشگري؛ معايب و راهكارها

اين متن را به درخواست يكي از مسئولان گردشگري كشور و در پي مذاكره حضوري با ايشان نوشتم. از شما خواننده‌ي محترم درخواست دارم اگر مي‌توانيد به بنده كمك كنيد تا اين متن را كامل‌تر كنيم.

همان‌طور كه مي‌دانيد آموزش در گردشگري موضوعات مختلفي از جمله حمل‌و‌نقل، مردم، نيروهاي انتظامي، پرسنل هتل و … را در برمي‌گيرد. اما اينجانب فقط به مساله‌ي «راهنماي گردشگري» و «مردم» كه در آن‌ها تجربه‌‌ي اندكي دارم، مي‌پردازم.

آموزش براي راهنمايان گردشگري
1- دوره آموزش راهنمايان گردشگري در ايران حدود 6 ماه طول مي‌كشد، اما دانشجويان اين رشته، تنها به مدت يك روز در ايران سفر مي‌كنند و قرار است با همين تور يك روزه با فنون تورگرداني آشنا شوند. اين در حالي است كه راهنمايان گردشگري در تركيه موظفند به مدت 45 روز در كشورشان كه به مراتب از ايران كوچكتر است سفر كنند.
عدم سفر كافي براي راهنمايان گردشگري باعث شده كه راهنمايان از توانايي لازم براي تورگرداني برخوردار نباشند.
2- هيچ ساز و كار قابل قبولي در ساختار آموزشي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري وجود ندارد تا تسهيلاتي براي سفر راهنمايان گردشگري از طرف دولت يا بخش خصوصي مهيا شود. بايد به اين موضوع به طور جدي انديشيد.
3- به نظر مي‌رسد نحوه‌ي آموزش و همچنين سرفصل‌هاي آموزشي براي راهنمايان گردشگري، به‌روز و كارآمد نيست. به طور مثال آن‌چه كه يك راهنماي گردشگري بايد بداند، خودٍ موضوع «سفر» و بينش نويني است كه امروزه نسبت به سفر در دنيا وجود دارد. اما اين موضوع هرگز مورد بررسي و بحث قرار نمي‌گيرد و باعث مي‌شود كه در بسياري از مواقع ميان گردشگر، راهنما و دفتر خدمات مسافرتي، سوء تفاهم به وجود بيايد.
4- در كشور ما راهنمايان گردشگري در دو گروه راهنمايان طبيعت‌گردي و راهنمايان فرهنگي، تقسيم‌بندي مي‌شوند. با اين‌كه برخي از دروس اين دو گروه يكسان است، اما به نظر بنده يك راهنماي گردشگري بايد با همه‌ي دورس فرهنگي و طبيعت‌گردي تواما آشنا باشد. منظور اين است كه يك آموزش واحد براي راهنمايان به وجود بياوريم كه به هر دو مقوله بپردازد و از طرفي بعد از گذراندن اين دوره‌ها و در مقاطع بالاتر، به پرورش راهنمايان تخصصي روي بياوريم.
5- از آن‌جا كه بنده در برخي از موسسات كشور تدريس مي‌كنم، متوجه شده‌ام كه دانشجويان راهنماي گردشگري با انگيزه‌هاي متفاوت در دوره‌ها شركت مي‌كنند و از آن‌جايي كه تصور درستي از گردشگري و شغل آينده‌اشان ندارند، در طول دوره‌ي آموزشي انگيزه‌هايشان را از دست مي‌دهند و نهايتا تنها به گرفتن مدرك و «كارت تورليدري» قانع مي‌شوند و يادگيري دروس ديگر برايشان اهميت چنداني ندارد. بنابراين لازم است كه قبل از ثبت‌نام و حتي در جلسات اوليه، تصميمي اتخاذ شود كه افراد متقاضي بتوانند مسير درست را انتخاب نمايند.
6- طبق دستور و آيين‌نامه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري، «راهنماي گردشگري» نمي‌تواند «مدير فني» باشد و برعكس. در صورتي كه هرگاه راهنماي تور از برخي مسائل مدير فني باخبر باشد و يا مدير فني از اقداماتي كه راهنما در طول سفر بايد انجام دهد اطلاع داشته باشد، تور با هماهنگي و مديريت بهتري اجرا خواهد شد. به نظر بنده بهتر است در اين مورد بازنگري انجام شود.

آموزش براي مردم
1- از آن‌جا كه بنده يك راهنماي گردشگري هستم، متوجه شده‌ام كه در بسياري از مواقع با همه‌ي تلاشي كه انجام مي‌شود، گردشگر ايراني از سفر خود احساس رضايت نمي‌كند. احساس مي‌كنم كه بايد از طريق رسانه‌هاي صوتي و تصويري و نوشتاري و ديجيتالي، روال منطقي براي آموزش مردم طراحي و اجرا كرد. آموزش گردشگري آن نيست كه تنها جاذبه‌هاي گردشگري را معرفي كنيم. به غير از «به كجا سفر كردن»، «چگونه سفر كردن»، «چه انتظاري از سفر و مقصد داشتن»، «چگونه با محيط و مردم محلي برخورد كردن»، «چگونه از سفر لذت بردن»، «چگونگي سفرهاي گروهي در قالب تور» و … بايد به مردم آموزش داده شود تا در نهايت رضايت خاطر گردشگر فراهم شود.
2- بايد به مردم آموزش داده شود كه حق آن‌ها به عنوان «گردشگر» چيست و  چگونه بايد درخواست‌هايشان را مطرح كنند. در اين باره مي‌توان كتابچه‌هاي آموزشي چاپ كرد و در اختيار گردشگران قرار داد. يا اين‌كه با برنامه‌هاي راديويي و تلويزيوني و برگزاري سمينارهاي مختلف در فرهنگسراها، گردشگران را نسبت به موضوعات مربوط به سفر آگاه كرد.

آرش نورآقايي

دیدگاه ها

  1. سوزان خدیو

    سلام استاد،به نظر من کلاس های راهنمایی گردشگریِ پیشرفته و سفر به تمامیِ استان های ایران،برای هر راهنمایی که عاشقِ شغلشِ مفید و بسیار لازمِ،کاریکه شما و سایر دوستانِ علاقمند به نوعی از طریقِ جلساتِ هفتگیتون و سایر فعالیت ها (به جایِ میراث فرهنگی) برای راهنماها انجام دادید،امیدوارم همیشۀ همیشه شاد باشید.
    ……………………………………………………………..
    جواب: سلام و سپاس.

  2. چارقد

    آقاي نورآقايي من تصميم دارم كه يه برنامه ي وبلاگي براي بازديد از موزه ها ترتيب بدهم . نمي دونم مي تونم روي راهنمايي هاي شما حساب كنم يا نه ؟
    اگر كه ممكنه از وبلاگم بازديد كنيد و منو در جريان نظراتتون قرار بدين . تا بعد اگر مايل بوديد در اين مورد با هم صحبت كنيم .
    سپااااااس
    …………………………………………………………………
    جواب: سلام. قبلا هم به سايت شما آمده‌ام و اين بار هم. اين‌كه روي موزه كار مي‌كنيد خيلي خوب است و تبريك مي‌گويم. نمي‌دانم من چه كمكي بايد بكنم، ولي اگر بتوانم حتما.

  3. پسر ایران

    salam bar hakin gardeshgar arash noor aghaei… man be eonvane daneshjoo ein reshteh nazar midaham va ba einkeh besiyar ensane mosbat andishi hastam besiyar az ein sistem geleh mandam.. 1.moddate doreh besyar kootah ast va aslan amaliyati nist2.bishtareh ostadha aslan tajrobeh toor gardani nadarand..ostadi ke be tor herfei toor nemibarad vagha’an be che kar ma miayad.3.aslan ketabhaye modavan baraye ein kar neveshteh nashodeh.4..do ostadi ke yek reshteh vahed dar daneshgah khandand agar cheh do darse motefavet be ma dars modahand amma faghat maloomate moshtarakeshan ra bi tavajoh be dars dar ekhtiyar ma migozarand.5.. bi nazmi modiriyati ..kelashaye bish az zarfiyat ,va kam avardan dar zaman bandi haad tarin moshkelat ra dorost mikonad.6.tebghe ghanoon jadid emkan dashtan kart che dar modir fanni va rahnama emkan pazir ast(bar asase goftehaye yeki az hamkarane motabare shoma)7.gozinesh bayad kheili ba deghat anjam shavad dokhtari ke az bishohari amadeh kelass ya peari ke baraye tafrih amadeh faghat keyfiyat ra paein miavarad.8.bar khalafe nazare shoma emtehan kheili amele mohemist baraye yadgiri va bayad pooste daneshjoo kandeh shavad.

  4. پسر ایران

    edameh……..9.mohiteh fiziki kelasha asalan motanaseb ba reshteh nist.10.hatta dar an yek safar ke bordeh mishavad aslan hich fanni amoozesh dadeh nemishavad.11.vaghti daneshjoo faregh mishavad esme besiyari az shahrhaye moheme ba jazebeh ra ham nashenideh che resad 45 safar dashteh bashad.12.ba yek seri fotokopi be jaye keteb daneshjoo ra raha mikonnand …… jam bandi mesle tamame iran haman ke gofti kolangi hastim az an bala ta paein… agar kasi mesle to ashegh in kar bood va khodash chizi kashf kard ke kard va garne ein kelasha kasi ra ba hich ja nemiresanad joz mesle yek roozname sobh ke baraye too rahe otoboos bekhooni akharesh madrakesham mesle niyazmandiha too sabzi forooshi peida koni… ba nahayate sepas ALIREZA MOGHADAMNIA

  5. Nahid Saadatian

    سلام .
    می گویند : ” لذت و بهره مند شدن همیشه با بهایی سنگین به دست می آید . ”
    سوال اول این است که دست اندرکاران آموزش راهنما حاضر به پرداخت چه بهایی هستند ؟ این دوره های نسبتاً فشرده ی 6 ماهه ( که حتی اگر در نیمی از کلاس ها هم شرکت نکنی چیز خیلی مهمی را از دست نداده ای ) آیا فقط برای تربیت راهنما هستند یا منبعی برای درآمدزایی سازمان و موسسه و استاد ؟ کدامشان حاضر می شوند دوره را یک ساله کنند اما تورهای یک روزه ای را که شما فرمودید ( و بعضاً بیشتر شبیه به میهمانی هستند تا تور ) به تورهای چند روزه و مفید تبدیل کنند ؟ چه قدر نظارت وجود دارد بر عملکرد اساتیدی که در این موسسات مشغول فعالیت هستند ؟ می دانیم که بعضی از این اساتید این موسسات را تبدیل به محلی برای فروش کتاب هایشان کردند که سال ها به فروش نرفته بود …نمراتی که ما گرفتیم واقعاً ملاک تبحرمان محسوب می شدند ؟ چه قدر یاد گرفتیم که شاخصه های یک راهنمای خوب چه هستند ؟ چه قدر به عنوان دستیار با اساتیدمان همراه شدیم تا قول کلاسشان را با فعل سفرشان در هم آمیزیم و ” چیز” یاد بگیریم ؟ چه قدر به دانشجویان اجازه داده می شود تا در نیمی از دوره شرکت کنند و بعد برای نیمه ی بعدی ، برای ماندن و رفتنشان تصمیم بگیرند ؟ و بالاخره این که این همه که راهنمایان سعی در تفهیم اصول سفر و گردشگری به ایرانی جماعت دارند ( که سفر همیشه برایشان معنایی معادل ” خوردن ” دارد ) ، خودشان چه قدر در رعایت این اصول کوشا هستند ؟
    با احترام و ارادت .

  6. سهیلا پاکزاد

    سلام و عرض ادب
    مطلب بسیار جالبی نوشتید.شاید اینها حرف خیلی از دوستان راهنما باشه که تا حالا کم و بیش زده شده اما اینجا بسیار مفید و جامع نوشتید.
    با گزینه 6 بسیار موافقم،بنظر بنده مکمل همدیگه هستند این دو.

  7. maryam

    70 درصد كساني كه در اين دوره ها شركت مي كنند براي وقت گذراني و تفريح آمده اند. از دختر جوون ليسانسه بگير تا پيرمرد بازنشسته كه هر دو براي اينكه در خانه نمانند به اين كلاسها مي آيند. در بالا هم اشاره شده ، بعضي از اساتيد هم خريد كتابشان را تحميل مي كردند و نمره خوب گرفتن را منوط به خريد كتاب و امضاي نويسنده بر صفحه اول آن مي كردند تا مبادا كسي كتاب را از ديگري گرفته باشد. جالب اينكه در روز امتحان هم با حالت قهر و طعنه به كساني كه كتاب را نخريدند صحبت مي كردند. كجاي اين كار ياد دادن اخلاق حرفه اي است؟ من خودم حتي يك بار هم آن كتابها را نخواندم چون واقعا به من تحميل شده بود در صورتيكه وقتي اول ترم آن استاد گرامي كتابها را به فراگيران معرفي مي كردند به كتابخانه رفتم تا انها را مطالعه كنم منتها وقتي تهديد و فشار را ديدم منصرف شدم.

  8. شراره

    مطالبی که عنوان نمودید از این نظر بسیار حائز اهمیت است که اشارۀ خود را نه فقط به سمت راهنمایان که به سمت مردم هم نشانه کرده اید.
    آنچه که بیش از همه در اینجا اهمیت دارد این است که گویا دوره های آموزش راهنمایان گردشگری محدود شده است به اخذ کارت مورد نیاز (برای هر انگیزۀ ممکن) و پس از آن آنچه که به کارت و مدرک گرفته شده هویت می بخشد، تلاشی ست که خود ِ فرد انجام می دهد.
    ولی نکته ای که شاید کمتر به آن توجه می شود همان است که در قالب “آموزش به مردم” عنوان نمودید که اهمیت آن در طول سفر جلوه گر می شود.
    گروهی که شاید هدف اصلی ِ سفر با یک راهنمای حرفه ای را نمی دانند(فرض می کنیم که راهنما، حرفه ایست)، و به قول سرکار خانم سعادتیان سفر را به جای یک اتاق مهمانی ِ متحرک اشتباه می گیرند.
    و چه قدر جالب که هدف شمارِ زیادی از آنان (چنان که توجه کرده ایم) بسنده کردن به ثبت تصاویری ست در مقابل آثار فرهنگی!!! شاید برای پربارتر نمودن آلبوم عکس افتخارات سفرهاشان!

    حال سوال اینجاست که مسئول کیست؟
    نخستین اشکال، از جانب عوامل برگزارکننده دوره های آموزشی برای راهنمایان است که می باید بازنگری ای جدی در نحوۀ عملکرد خود نمایند.
    و سپس آموزش هایی که به عامه مردم از طریق وسایل ارتباط جمعی ِ پرطرفدار در زمان ها و مکان ها و ساعاتِ مناسب داده شود تا معنای سفر “در این سطح” را برای آنان درونی سازند.
    و نیز همان طور که عنوان نمودید؛
    توام بودن آموزش های مرتبط با طبیعت گردی و فرهنگی،
    گذران پیاپی دوره های آموزشی مناسب راهنمای گردشگری و مدیریت فنی،
    اعطا کردن تسهیلاتی چند برای راهنمایان،
    سطح بندی نمودن ِ راهنمایان و برگزاری دوره های تخصصی،
    (این ایده ای که بیان نمودید بسیار اهمیت دارد.
    زیرا که مثلا آرش نورآقایی هم یک راهنمای گردشگری ست و جناب آقای -…- هم همین طور
    حال این دو چه قدر!!! با یکدیگر شباهت دارند، -شاید که سوال جالبی از آب درآید-)

    خلاصه آنکه مانند بیشتر ایده های جالبی که تا به امروز بیان نمودید، و فقط در حد بیان همان ایده و هیجانی زودگذر باقی ماندند،
    نمی دانیم که این یکی هم به دیار عدم رهسپار می شود یـــا..!؟

  9. محمد خضری

    سلام نوشته هایتان همیشه در من امید میآفرینند.
    چندی پیش با نرم افزاری به اسم پارسیکا آشنا شدم. مناسب سفر است.
    اگر احیانا نمیشناسیدش حتما نیم نگاهی به آن بیندازید.
    شادوآزاد باشید.
    ……………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام و سپاس از شما. از كجا مي‌توانم اين نرم‌افزار را تهيه كنم؟

  10. شنبه

    سلام و درود
    اصلا من می خواهم بدانم چطور می توام در این دوره ها شرکت کنم .تا آنجا که شنیدم آشنای به زبان انگیلسی لازمه کاره آیا این صحت داره یا نه ؟؟ آموزش زیر نظر دانشگاه ها است یا مراکز خصوصی هم این کار رو انجام میدهند؟
    راستی قرار بود ما جواب بدیم نه سوال ببخشید
    ………………………………………………………………………………………
    جواب:سلام. 1- مي‌روي در يك موسسه ثبت نام مي‌كني. 2- براي گرفتن كارت راهنمايي تور بين‌المللي بايد با يك زبان خارجي آشنا باشي و اگر فقط بخواهي كارت راهنماي ايرانگردي بگيري نيازي به دانستن زبان خارجي نيست. 3- موسسات خصوصي هم راهنماي تور تربيت مي‌كنند.

  11. شنبه

    سلام مجدد
    1- از راهنمایی شما ممنونم اگر لطف کنید آدرس این موسسه را بدهید بی نهایت ممنون خواهم شد.
    2- راستی مطلبی درباره کاروانسرای خانات نوشتم خیلی دوست دارم بدونم چطور می تونم مطالبم را در نشریات منتشر کنم چون خودم فکر می کنم مطالبم جامع و کامله
    اگر حقیر را مجددا راهنمای کنید لطف خواهید کرد.
    ………………………………………………………………………..
    جواب: اگر اين آخرين سوال شماست جواب مي‌دم. به نظرم يه كم هم خودتون بايد جستجو كنيد. 1- موسسه آواي جلب سياحان واقع در تقاطع بلوار كشاورز و خيابان قدس را پيشنهاد مي‌كنم. 2- بايد به مجلات سر بزنيد و اگر مناسب باشه براتون چاپ مي‌كنن.

  12. شبنم

    سلام.
    آموزش در ایران بطور کلی و برای تمام رشته ها بصورت تئوریک انجام میشود حتی برای رشته ایی مثل تربیت بدنی!
    50%گردشگری در اطلاعات لازم در مورد تاریخ و فرهنگ و… زمین (وطن و جهان) و 50% دیگرش را باید عملی آموخت.
    ……………………………………………………………………………
    جواب: سلام به شما.

  13. دانشجوی مدیریت جهانگردی دانشگاه محقق اردبیلی

    دوست دارم بعد از اتمام تحصیلم در دانشگاه در زمینه گردشگری کارافرینی کنم…در زمینه ایجاد یکNGO یا ……نمیدونم چطوری باید از خلاقیتم استفاده کنم اما یه جرقه میخوام…
    ……………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. خوشحالم برای انگیزه ای که دارید. خیلی فعالیت خا می تونید انجام بدید. باید در این رابطه با هم حرف بزنیم. موفق باشید.

  14. behnoush

    ba salam, besyar matlabe jalebi neveshteid, chizi ke man besyar be an barkhord kardeham va fekr mikonam jaye amuzashe besyar darad in ast ke be mosaferan biamuzim ke vazayefe rahnemayan dar hengame ejraye tour chist, gahi anha fekr mikonand rahnema bayad 24 saat dar ekhtyare khorde farmayesh haye anha bashad va morede digar inke besyar dar kare hamsafarane khod konjkavi mikonand be ebarate digar harime khosusie digaran ra aslan reayat nemikonand ke gahi besyar dardesar saz ast.ba sepas faravan
    ………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. آرزو می کنم موفق باشید.

  15. hamidreza mousavi

    salam arash jan
    hamidreza mousavi hastam shomarato motasefane az dast dadam mishe lotf koni ye sms behem bedei
    jahate rahnamaei ma 5 sale pish abyane khedmatetan boodam va ye ahang az reza sadeghi too nmashin khoondam 09125093657
    tnx
    …………………………………………………………………………………………………………
    جواب: سلام. دوست عزیز، الان ایران نیستم، اما شماره ی من: 09123144795

  16. ali

    سلام
    بنده به تازگی می خواهم در یکی لز موسسات ثبت نام کنم. شما فرمودید برخی که وارد موسسات میشوند تصور اشتباهی از شغل آینده خود دارند. اگه ممکنه تصویر روشنی آینده این کار ارائه کنید.ممنون
    …………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. جواب این سوال یک مشورت حداقل یک ساعته می طلبه که در اینجا نمی گنجه.

  17. تورلیدر

    باسلام استاد من هم یکی از شاگردان گذشته شما در موسسه آوای جلب سیاحان بودم و اکنون دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی توریسم هستم فقط علاقه بسیار و مطالعات گسترده من رو از یک رشته متفاوت به این سمت سوق داد ولی ایا مطالعه تنها کافی است؟. نحوه آموزش تئوری در کلیه رشته ها در ایران بلای خانمانسوز دانشجویان عزیز است و دانشجویان بدون حمایت وبصورت خود جوش شاید فقط برنامه های محدود در قالب سفر اجرا کنند. فضای کار آفرینی در دانشگاهها و سازمانهابسیار ضعیف است برنامه های راهبردی از سوی سازمان اجرا نمی شود نظر اینجانب بر این است تااین افراد در سازمان هستند کاربه جایی نمی رسد. چرا نباید صنایع دستی ایران در نمایشگاههای خارجی از طرف سازمان معرفی و به نمایش گذاشته نشود مگر مردم چقدر قدرت دارند تا در نمایشگاههای خارجی شرکت کنند؟ ایا حمایت می شوند؟ ایا رسانه ها بعنوان واحد دولتی دراین زمینه قوی عمل می کند؟ بودجه دولت صرف چه می شود؟ ایجاد یک شبکه گردشگری وفعالیت چند جوان فعال؟ ایجاد انگیزه در افراد؟ خود به خود دیدروشنی از این کار می دهد. تهیه مستند از تور لیدر های مختلف ، سختی کار، معایب و مزایا و ………….
    بقول SAFIER DOVOLF : فکر آدما دنیا اطرافشون رو می سازه وتا افکاردرست نباشه کلی هم طرح پروپزال بدهیم بی فایده است.
    …………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. سپاس از اظهار نظر.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *