كتيبه‌ي بيستون

مرور مختصري بر كتيبه بيستون كردم و علاوه بر سوالاتي كه در نوشته‌‌ي قبلي به آن‌ها اشاره كردم، موضوعات و سوالات ديگري نظرم را جلب كرد كه در اين‌جا بيان مي‌كنم. همچنين ايده‌‌اي هم دارم كه شايد بتوان آن‌ را اجرايي كرد.

در همان سطرهاي ابتدايي كتيبه، داريوش مي‌گويد:
“و داريوش شاه اعلام مي‌كند: پدرم ويشتاسپ (است)، و پدر ويشتاسپ، ارشامه و پدر ارشامه، اريارمنه، و پدر اريارمنه، چيش پيش، و پدر چيش پيش هخامنش.” (سنگ‌نبشته‌ی داریوش بزرگ در بیستون، ترجمه و تفسیر: فرانسواز سورینی، کلاریس هرن اشمیت، فلورنس ملبرن لابا، برگردان از فرانسه به فارسی: دکتر داریوش اکبرزاده)
از طرفي مي‌گويد:
“داريوش شاه اعلام مي‌كند: هشت شاه از تخمه‌ام، پيش‌ترشاهي را در اختيار داشته‌اند، من نهمين شاه هستم. ما به گونه‌ي پشت سر هم شاه هستيم…” (سنگ‌نبشته‌ی داریوش بزرگ در بیستون، ترجمه و تفسیر: فرانسواز سورینی، کلاریس هرن اشمیت، فلورنس ملبرن لابا، برگردان از فرانسه به فارسی: دکتر داریوش اکبرزاده)
1- با بررسي جملات بالا متوجه مي‌شويم كه داريوش خودش را نهمين شاه از سلسله‌اش مي‌داند ولي با برشمردن پنج تن (با خودش شش نفر) از پدران و اجدادش به هخامنش مي‌رسد.
ديگر اين‌كه:
2- داريوش در كتيبه‌اش از 23 دهيو (كشور) كه او شاه آن‌هاست نام مي‌برد.
3- ايده‌ي بدي نيست اگر بتوانيم جغرافياي كتيبه‌ي بيستون را به صورت نقشه در اختيار گردشگران و دوستدارن تاريخ و فرهنگ قرار دهيم. منظورم اين است كه مكان و نام فعلي شهرها و كشورهاي اشاره شده در كتيبه بيستون را مشخص كنيم و از آن يك نقشه بسازيم و در اختيار علاقمندان قرار دهيم.
4- داريوش در كتيبه‌اش يك مرتبه شرح مفصلي از شورشگران و سركوبي آن‌ها مي‌دهد و بلافاصله بعد از اتمام اين شرح، دوباره نام شورشگران و مكاني كه آن‌ها شورش كردند را ذكر مي‌كند. گويي چكيده‌اي از شرح ماوقع را دوباره در انتهاي كتيبه ذكر مي‌كند. چرا؟
5- در كتيبه‌ي بيستون از نوع شكنجه‌ي داريوش باخبر مي‌شويم؛ او از بريدن بيني و گوش و زبان و كندن گوش شورشيان و همچنين تير (يا ميخ) در مقعد فروكردن صحبت مي‌كند.
6- با خواندن كتيبه‌ي داريوش متوجه مي‌شويم كه حتي برخي از سربازان گارد شاهنشاهي هم بر عليه او شورش مي‌كنند.
7- كتيبه‌ي بيستون از اين جهت ارزشمند است كه اسامي بيشتر ماه‌ها به زبان فارسي باستان در آن ذكر شده است.
8- سوال اساسي اين است كه چرا داريوش اين‌همه اصرار دارد كه ديگران (كساني‌كه بعد از او مفاد كتيبه‌اش را مي‌خوانند) باور كنند كه او توانسته در مدت 1 سال، 19 نبرد انجام دهد و 9 شاه را اسير كند. آيا واقعا اين كار انجام شده؟ از مفاد كتيبه اين‌طور استنباط مي‌شود كه حتي گارد شاهنشاهي هم شورش كرده، حال داريوش با چه امكانات و سپاهياني در يك سال 19 نبرد مي‌كند و در همه هم پيروز مي‌شود و 9 شاه را در يك جغرافياي وسيع (ماد، بابل، ايلام، ارمنستان،…) به بند مي‌كشد؟ شايد اتفاق افتاده باشد، اما باور كردنش آسان نيست. تازه در اين يكسال پر از جنگ، وقت دارد كه اسيران را شكنجه كند و دار بزند و معابد را هم بازسازي كند و …
9- در كتيبه‌ي بيستون از يك اخلاق ايرانيان (منظورم اخلاق مديران و رهبران و شاهان است) كه تا به امروز هم ديده مي‌شود، باخبر مي‌شويم:
 “…در هيچ كدام از شاهان پيشين، كه تا دير زمان بودند، كرده‌اي به اندازه‌ي آنچه كه من با اراده‌ي اورمزد در يك سال كردم، نيست.” (سنگ‌نبشته‌ی داریوش بزرگ در بیستون، ترجمه و تفسیر: فرانسواز سورینی، کلاریس هرن اشمیت، فلورنس ملبرن لابا، برگردان از فرانسه به فارسی: دکتر داریوش اکبرزاده)
10- داريوش در كتيبه‌اش از شش مرد پارسي كه در كشتن گئومات مغ او را ياري كرده بودند سخن به ميان مي‌آورد و نام آن‌ها را يك‌يك ذكر مي‌كند. اين مورد در نوع خودش جالب توجه است.