شناخت عدد هشت

براي اين‌كه با عنوان تحقيق (چگونه بشر از هفت به هشت رسيد) رابطه‌‌ي بهتري برقرار كنيم، مي‌بايستي شناختي از عدد هفت و هشت داشته باشيم. عجالتا براي آشنايي با عدد هشت مي‌توان به متن زير رجوع كرد. قابل ذكر است كه بنده در اين نوشتار، مفاهيم مربوط به عدد هشت را بيش از آن‌چه قبلا در كتاب «عدد، نماد، اسطوره» آورده‌ام، توضيح داده‌ام.

در باورهاي اسلامي، “هشت فرشته، عرش را كه محاط بر جهان است، نگه داشته‌اند.”   “اين هشت فرشته با هشت بخش فضا و گروه‌هاي حروف الفبا در الفباي عربي منطبقند.”
“در انديشه‌هاي بودايي، هشت نماد كامل بودن، كل ممكنات و نماد هشت تفال نيك است. در باور چيني‌ها به معناي كليت و نيك‌بختي است.”   “سه‌خطي‌هاي «يي‌چينگ» و ستون‌هاي «مينگ‌دانگ» تالار نور يا زيج‌خانه‌ چيني هشت تا هستند.”   همچنين در باور چيني‌ها به «هشت جاودان» Eight Immortal به زبان چيني Pa Hsien، «هشت علامت فرخندگي» Eight Lucky Emblems به زبان چيني Pa Chi hsiang، و «هشت گنج» Eight treasures به زبان چيني Pa Pao، اشاره شده است. (پيوست كتاب فرهنگ نگاره‌اي نمادها در هنر شرق و غرب)
“ژاپني‌ها اعتقاد دارند كه در آسمان‌ها هشت ايزد (يا هشت خداي رعد و برق) وجود دارد.”  “آينه‌ي «آماتراسو»[خداي‌بانوي خورشيد ژاپني] (هرچند دقيقاً نمي‌دانيم آينه‌ي او به چه شكلي بوده) هشت عدد بوده است.”   “در اعتقادات عبري، هشت عدد تمام و شكوه است و ارزش عدد «يهوه» و «ربٌ» هشت است. به اعتقاد هندوها، 8*8 يعني نظم آسماني كه در زمين مقرر شده است و معابد مطابق الگوي ماندالا، كه نماد 8*8 است، ساخته شده‌اند.” 
“عدد هشت در باورهاي آفريقايي نيز به همين صورت كلي و فراگير ظاهر مي‌شود، مثلاً عدد اصلي خلقت در نزد «دوگون‌ها» چهار نيست، بلكه هشت است، يعني بر خاصيت چهار مضاعف متكي است زيرا در فلسفه‌ي «دوگون‌ها»، هرچه خالص، يعني راست و درست باشد، مضاعف است. بدين‌ترتيب در ميان «دوگون‌ها»، هشت قهرمان خالق، هشت خانواده‌ي بشري، از هشت نياي نخستين به دنيا آمدند، كه باوجود اين‌كه همگي دوجنسي بودند، در چهارتاي آن‌ها نرينگي غالب بود و در چهارتاي ديگر مادينگي.”
“هفتمين نيا، ارباب سخن است، اما هشتمين نيا، خود سخن است، بنابراين هشت، نماد كلمه‌ است كه در ضمن آب، مني و مجموعه‌ي نيروهاي باروركننده را دربرمي‌گيرد. كلمه و مني هشت بار به دور زهدان مي‌چرخند تا آن را بارور سازند. همان‌طور كه مارپيچي از مس سرخ رنگ، كه جانشين ديگري براي آب نخستين است، هشت بار به دور سبوي خورشيد مي‌چرخد، تا جهان را روشن كند و سرانجام اين‌كه انسان هشت اسكلت دارد، تا با هشت مفصل، اعضايش درست شوند (GRIE)، مفاصل اصلي و مهم آن‌هايي هستند كه نطفه‌ي انسان را به‌وجود مي‌آورند. به‌عقيده‌ي آنان، انسان كه تصوير عالم كبير است، محكوم به عدد هشت است، نه فقط در سازوكار توالد و تناسل و در ساختار بدنش، بلكه در ضمن در آفرينش و نظام هر آن‌چه به جوهر او ارتباط پيدا مي‌كند. ازجمله دانه‌هاي گياهاني كه كشت مي‌شوند، در ترقوه‌ي نياكان، به تعداد هشت دانه به روي زمين آمده‌اند، و اين هشت دانه‌ي نخستين، در هشت مزرعه‌ي اصلي روستا كاشته شده‌اند.” 

“در انديشه‌هاي مسيحي، عدد هشت، مفهوم تولد دوباره و باززايي دارد. معمولاً حوض غسل تعميد هشت ضلعي است، زيرا نماد باززايي است.”   “گاهي نيز اين حوض به شكل مربع است كه در آن صورت مظهر شهر مقدّس خواهد بود و هنگامي كه به شكل پنج ضلعي است، اشاره به زخم‌هاي مسيح دارد.”   “هشت در مسيحيت، سمبول رستاخيز است، چراكه مسيح در روز هشتم برخاست. به عبارتي روز بعد از هفتم و اين‌كه نام مسيح در اعداد يوناني (ابجد يوناني) برابر است با (10،8،200،70،400،200)، كه درصورتي كه جمع شوند معادل 888 است. از اين‌رو آن را عدد «دومنيكن» مي‌نامند. همان‌طور كه در كشتي نوح نیز  هشت نفر نجات يافتند.” 
“سنت مسيحي، در كمال شگفتي، در آن‌چه مربوط به عدد هشت مي‌شود، با سنت «دوگون» مخلوط مي‌شود، يعني از هشت، يك فرجام و يك مكمل مي‌سازد. به سخن «اوگوستينوس» قديس، تمامي اعمال در اين زندگي، در ارتباط با عدد چهار است و در ارتباط با روح كه عدد آن سه‌گان است. بعد از هفت روز، هشتمين فرامي رسد كه نشانه‌ي زندگي صالحان و محكوميت كافران است. و اما روز هشتم، كه درپي شش روز خلقت و روز سبت [يا شبت، روز هفتم پس از خلقت و آرامي خداوند (پيدايش، 2:1؛ خروج، 2:89] مي‌آيد، نماد قيام و تجلي مسيح است، كه دوره‌ي آينده را بشارت مي‌دهد و نه فقط شامل قيام مسيح، بلكه نشانه‌ي رستاخيز انسان است. اگر عدد هفت به‌طور خاص عدد عهد عتيق است، عدد هشت در ارتباط با عهد جديد است. هشت آمرزش قرن آينده را نويد مي‌دهد.”
“در ميان فيثاغورثيان عدد هشت به عنوان اوّلين مكعب تلقي مي‌شد كه به وسيله ضرب مداوم (2×2×2) حادث مي‌شود و دلالت بر دوستي، دورانديشي، پند و اندرز و عدالت دارد و به عنوان مكعب يا تكرار اولين عدد زوج بر آن بود كه به قانون بدوي طبيعت كه همانا همه انسان‌ها را برابر فرض مي‌كند، اشاره كند.” 
“به لحاظ معنوي، هشت، هدف (غايي) رازآموز  است كه از هفت مرحله يا آسمان گذر كرده، از اين‌رو عدد بهشت بازيافته است. عدد باززايي و رستاخيز و سعادت است. (باور بر اين است كه) در هشتمين روز انسان جديد از رحمت ايزدي آفريده شد. از طرف ديگر، پس از هفت‌روز روزه و توبه، روز هشتم، روز فراواني و تجديد حيات است. به صورت (1+7) به معناي اوكتاو (هشت=octave) و شروع دوباره است.”
“هشت در سراسر جهان عدد تعادل كيهاني است.”  “هشت عدد جهات اصلي است، درصورتي‌كه به چهار جهت اصلي، اعداد جهات مياني (شمال شرقي، شمال غربي، جنوب شرقي و جنوب غربي ) نيز افزوده شده باشد.”  چهار جهت اصلي و چهار جهت فرعي در شكل هشت ضلعي در بسياري از سنت‌ها  “هشت باد” ناميده شده‌اند. “شماره‌ي قطب‌نما، هشت است.”  “هشت، عدد گلبرگ‌هاي نيلوفر و راه‌هاي باريك منتهي به جاده‌ي اصلي است.” 
“هشت به‌خاطر تعداد ستون‌هاي «مينگ‌دانگ» (در فرهنگ چين)، تعداد فرشتگان عرش (در فرهنگ اسلامي) و هشت وجه «لينگا» (در فرهنگ هندي) ، مفهوم واسط ميان مربع و دايره يا ميان آسمان و زمين را نيز يافت و در نتيجه مرتبط با عالم واسط شد.”
“شمايل‌نگاري و معماري هندو جاي رفيعي به نمادگرايي هشتگان مي‌دهد: بازوان «ويشنو» هشت تا هستند و در ارتباط‌اند با هشت نگهبان فضا.”
“به‌عنوان نمونه‌اي از عصر حاضر، مي‌توان به يك مركز آموزش معنوي كه در «يوكوهاما»، در 1932 ساخته شد، اشاره كرد. نقشه‌ي كف اين بنا هشت‌ضلعي است و در داخل آن مجسمه‌هاي هشت حكيم جهان نگاهداري مي‌‌شوند: شاكيه موني [بودا]، كنفسيوس، سقراط، عيسي مسيح، شاهزاده شوتوكو [لقب مومايودو، فرمانرواي بودايي ژاپن، 621-593 م. كه لقب دايشي يا قديس به او داده شد] (قرن هفتم)، كوبو دايشي [كاهن بودايي ژاپني، 1263-1173 م.] (ژاپني، قرن سيزدهم). اما شكل هشت‌ضلعي براي اين بنا به‌خاطر وجود هشت حكيم اختيار نشده، و تعداد هشت حكيم منظور حكمت بي‌پايان در شكلي بي‌نهايت است، يعني اين مكان مركز تمامي فعاليت‌هاي معنوي و تمامي تعاليم و تحقيقات معنوي بود.”

“علامت رياضي بي‌نهايت [∞]، همان عدد هشت لاتيني [8] به‌صورت خوابيده است و همچنين برگ هشتم «ثوراي» مارسي نشانه‌ي عدالت، نماد تكامل تام و تعادل است، آن‌چه به هشت=چهار+چهار دوگون‌ها مي‌پيوندد.”

نتيجه:
از خواندن مطالب بالا متوجه مي‌شويم كه هشت عددي است كه به عرش و آسمان و فضا و جهات، به تماميت و كمال، باززايي و تولد دوباره و رستاخيز، نظم آسماني، خلقت و آفرينش، باروري، انسان (انسان كامل به عنوان تصويري از عالم اكبر)، آمرزش، بهشت، تعادل كيهاني، واسط ميان زمين و آسمان، و نگهبانان فضا (عرش) مرتبط مي‌شود.
و در نهايت، همه‌ي اين مفاهيم را كه با هم مورد توجه قرار دهيم متوجه مي‌شويم كه «هشت» عددي مربوط به عالم بالاست و در ناخودآگاه اين عدد، تلاش، به منظور گذر از مراحل زميني ديده مي‌شود.

آرش نورآقايي

منابع:
– فرهنگ نمادها، ژان شواليه، آلن گربران، ترجمه و تحقيق سودابه فضايلي، تهران، انتشارات جيحون، 1387.
– فرهنگ مصور نمادهاي سنتي، جي.سي. كوپر، ترجمه مليحه كرباسيان، تهران، فرشاد، 1379.
– عدد، نماد، اسطوره، آرش نورآقايي، تهران، نقد افكار، 1387.