در سال “ايران، سرزمين مقدس”، رونق گردشگري زيارتي و گردشگري عرفاني، براي حفظ ميراث معنوي و ميراث فرهنگي مي‌تواند يك اصل مهم به شمار رود.
زيارت قدمتي ديرين دارد، اما هنوز منسوخ و كهنه نشده است. هنوز مسافر هست و معبد هست و تجربه عرفاني هست. هنوز راهي از كشمكش دروني تا آشتي با خويشتن هست. از سنگيني تا سبكبالي و از كثرت تا وحدت هنوز راهي باقي است.
سفر به منظور زيارت، امروز با نام جديد گردشگري زيارتي مطرح مي‌شود. سفري كه در همه اديان و در همه فرهنگ‌ها، در مسيرهاي دور و نزديك و در تعداد اندك و بسيار، ديده مي‌شود.
در ايران كه باشيم به ده بالا مي‌رويم و از امام‌زاده‌اش در كنار چنار و چشمه‌اش يادي مي‌كنيم. در هند كه باشيم در محل تلاقي هر دو رودي، دعايي مي‌خوانيم. در ژاپن كه باشيم مداري زيارتي را طي مي‌كنيم كه شامل صد معبد است. در اسپانيا كه باشيم در روز 25 ژوئيه به همراه هزاران نفر ديگر به زيارت يعقوب قديس(حواري مسيح) مي‌رويم. مسلمان كه باشيم، آرزويمان گم‌شدن در اقيانوس كعبه است. و اگر شيفته فضايي معنوي باشيم، جدا از اين‌كه مسلمان، مسيحي يا يهودي هستيم، بيت‌المقدس را فراموش نخواهيم كرد، تا روزي كه زيارتش كنيم.
امروزه يك نمونه از سفر گردشگران به مقاصد مختلف، بر اساس “مسيرهاي ويژه” انجام مي‌شود؛ به فرض گردشگران ايتاليايي مسير حركت ماركوپولو را براي سفرشان ترجيح مي‌دهند، و بسيارند گردشگراني كه در پي سفر در مسير جاده ابريشم هستند.
از اين ميان، يكي از مسيرهاي گردشگري، مسيرهاي زيارتي است. از لحاظ معرفت شناسي، هنگامي كه زائر در مسير مقصد زيارتي قرار مي‌گيرد، از همان لحظه اول براي رسيدن به مقصود آماده مي‌شود و با ادامه مسير به آمادگي بيشتري دست مي‌يابد.
اصولا، هم در مبحث عرفان و هم در مبحث زيارت، هميشه طي طريق و رسيدن به مراحل كمال و معرفت از اركان اصلي وجودي براي سالك و زائر به شمار مي‌روند. گاهي اين طي طريق باطني (در عرفان) و گاهي ظاهري(در زيارت) است.
در ادبيات عرفاني و همچنين فولكلور بيشتر ملل، اين طي طريق به گونه‌اي ذكر شده است؛ چه به صورت هفت مرحله عرفان و چه به صورت هفت خوان رستم.
اگر اين طي طريق را درقالب سفر ببينيم، خواهيم دانست كه به فرض در ژاپن ديدار از يك رشته معابد در يك مسيري دايره‌اي شكل، حتي اكنون و با استفاده از وسايل حمل و نقل جديد، حدود دو هفته وقت لازم دارد. زيارتي كه حدود هزار سال قدمت دارد. در اين مدت زائر از معابد مختلف ديدار مي‌كند و مراحل رسيدن به معرفت را آهسته آهسته طي مي‌كند.
روزگاري نيز، سفر زيارتي سانتياگو كومپوستلا به معناي ترك خانواده و تمامي مسئوليت‌ها به مدت شش ماه تا دوسال بود. سفري كه پر از اتفاقات و خطرات و تهاجم‌ها و بيماري‌ها بود. در آن روزگار زائران از كومپوستلا با خود صدفي به ارمغان مي‌آوردند كه گواه رسيدنشان به مقصد و البته معرفت بود.
سفر حج نيز يكي از مهم‌ترين و بزرگترين رويدادهاي زيارتي در دنيا محسوب مي‌شود. در سفر حج زائران قبل از طواف خانه خدا، اقدامات ويژه‌اي را انجام مي‌دهند تا آمادگي لازم را براي ديدار و زيارت خانه خدا به دست آورند.
با اين توضيحات و با توجه به فراواني “سفر به منظور زيارت” در كشورمان، مي‌توانيم به مسيرهاي زيارتي در ايران اشاره كنيم و يا حتي اين مسيرها را تعيين كنيم.
يكي از معروفترين و پرمسافرترين اين مسيرها، مسير تهران به مشهد است. تا جايي‌كه حتي در زمان شاه عباس در بخشي از اين مسير، كاروانسراهايي براي آسودگي زائران بنا شده بود و هم‌اكنون نيز زائرسراها وظيفه آن كاروانسراها را برعهده دارند.
اگر خوب دقت كنيم متوجه مي‌شويم كه در همين مسير تهران به مشهد، براي كساني كه به سفرهايي با موضوع عرفان علاقمندند، ظرفيت منحصر به فردي وجود دارد. در اين مسير علاوه بر جذابيت‌هاي فراوان طبيعي و تاريخي كه در تمامي راه ديده مي‌شوند، قبل از رسيدن به سمنان، مقبره شيخ علا‌الدوله سمناني قرار دارد. بعد از آن در بسطام به مقبره بايزيد بسطامي و كمي آن طرف‌تر به آرامگاه شيخ ابوالحسن خرقاني مي‌رسيم. مقبره عطار در نيشابور و نهايتا امام رضا (ع) در مشهد، مراحل سلوك زائر را تكميل مي‌كنند.حتي مي‌توان كمي بيشتر سفر كرد و از مقابر قطب‌الدين حيدر و ابوسعيد ابي‌الخير در تربت حيدريه و مقبره شيخ احمد جامي در تربت جام و … هم ديدار كرد.
علاوه بر اين، مسير زيارتي ديگر، مسير زيارت پيامبران مدفون در ايران است. نگارنده در سفري كه به منظور طراحي اين مسير گردشگري انجام دادم، مسير زير را كه مي‌تواند يك مسير حتي براي خارجيان باشد را پيشنهاد مي‌كنم:
از تهران حركت به طرف سمنان و زيارت دو تن از پيامبران به نام‌هاي “سيم‌النبي” و “لام‌النبي”. از سمنان به سمت استان گلستان و زيارت “خالد نبي” در شهرستان كلاله. ادامه مسير از طريق كوير به سمت اصفهان و زيارت “يوشع” و “شعيا” نبي. حركت به سمت تويسركان و ديدار از “حيقوق” پيغمبر. در همدان مي‌توان به زيارت “حكي” و “مردخاي” رفت و در شهر قيدار زنجان “قيدار” نبي را زيارت كرد. در شهر قزوين چهار پيغمبر “سلام” و “سلوم” و “سهولي” و “القيا” خفته‌اند و نهايتا در نزديكي ساوه مي‌توان به زيارت اشموئيل نبي رفت و سفر را در تهران به انجام رساند.
در اين سفر كه يك مدار شبه دايره در آن طي مي‌شود، مي‌توان با سفر در 40 شهر،14 پيامبر را زيارت كرد.
يكي ديگر از مسيرهايي كه به تازگي مورد بررسي قرار گرفته است، مسير حركت امام رضا (ع) در راه آمدنشان به ايران است.
مسيرهاي زيارتي بسيار ديگري هم در ايران، بين استاني، داخل استاني و حتي داخل شهري قابل طراحي است.
همان‌طور كه اشاره شد مكان‌ها و مسيرهاي زيارتي از لحاظ گردشگري بسيار اهميت دارند و در موردشان ادبيات و فرهنگ خاصي وجود دارد. مهم اين است كه با به وجود آوردن تاسيسات اقامتي و پذيرايي و حمل و نقلي، زائران بيشتري را براي سفرهايي از اين قبيل ترغيب كنيم و به نحو تازه‌اي آن را اشائه دهيم.
از آن‌جا كه سابقه خوبي از ميزان اشتغال در شهرهاي زيارتي نسبت به شهرهاي ديگر داريم، بنابراين ايجاد تسهيلات در مسيرهاي تازه گردشگري زيارتي، اميدوار كننده خواهد بود.
شعار امسال معاونت ميراث فرهنگي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري، “ايران سرزمين مقدس” است كه همسو با شعار ايكوموس (ميراث ديني و اماكن مقدس) قلمداد مي‌شود. در اين زمينه همكاري معاونت گردشگري و معاونت ميراث فرهنگي بسيار حياتي خواهد بود و تعامل آنان به سود ميراث معنوي، ميراث فرهنگي و همچنين باعث رونق گردشگري است.
آرش نورآقايي
دیدگاه‌ها
در عرفان طی طریق فقط باطنی نیست. دو نوع سیر است یکی باطنی که اصطلاحا سیر انفس می گویند و دیگری ظاهری که سیر آفاق گفته می شود. اما هر دو موجب بازگشت به خویشتن خویش می گردند . ابتدای سفر از خود آغاز می گردد و انتهای سفر نیز خود است.
درود
یک جمله یادم اومد اونم امام هشتم مسلمونهای شیعه در شمال شرق و هشتمین حواری در شمال غرب.
این جمله شما زمان ماکوگرام برام جالب بود
امیدوارم بتونیم از اینهمه فرصت استفاده کنیم.
………………………………………………………………………………………………………………….
جواب: سلام. من هم امیدوارم.