پیر شالیار

بر حسب قولی که چند ماه پیش تر داده بودم، می بایستی در زمان مراسم “پیر شالیار” در زمستان 93 خودم را به روستای “اورامان تخت” برسانم تا دو دوست و توریست استرالیایی را همراهی کنم. عکس های زیر متعلق به همان سفر است. مطالبی که در اینجا استفاده شده، بخش خیلی کوتاهی از نوشته ها و تحقیقات آقای “مصطفی طاهری” است. ایشان قرار است که مطالب گردآوری کرده خودشان را در قالب کتابی با عنوان “اطلس مردم شناسی روستای اورمان تخت” چاپ کنند. برای ایشان که مردی مهربان و خوش طینت است آرزوی موفقتی می کنم:

…………………………………………………………………

روستاي تاريخي اورامان تخت از توابع شهرستان سروآباد در 60 كيلو متري جنوب شهر مريوان ميان سلسله كوههاي تخت و شاهو و كوسالان و گردنه پير رستم قرار گرفته است كه از جنوب به شهرستان پاوه از شمال به شهر مريوان از غرب به سلسله كوه هاي تخت و از شرق به شهر سروآباد منتهي مي‌شود.

وجه تسميه‌ي اورامان معناهاي متعددي را در بر مي گيرد كه در ذيل به چند نمونه از آنها بنا بر سند رسمي و غير رسمي اشاره مي شود.

بر اساس سند رسمي:

به گفته مينورسكي،‌ يونانيان در زمان پيش از اسلام بر منطقه اورامان تسلط داشته اند و همين دليل منشأ اشتراكات لغوي زيادي مي‌باشند؛ مثلاً طلا در زبان يوناني به معناي «اوروم» مي‌باشد و چون يونانيان در اورامان طلايي زيادي پيدا كرده اند اسم آنرا اورامان گذاشته اند كه به معني طلاي زياد مي‌باشد.

از نظر زبان شناسي و معنا شناختي: كلمه اورامان تركيبي از اور + امان  مي‌باشد كه اور به معناي آتش و امان به معني نجات و پناه است و تركيب آن به معني آتش پناهم ده مي‌باشد كه بر اساس معنا شناختي به دوران زرتشت بر مي‌گردد. با توجه به معناي لفظ به لفظ لغت هه ورامان در لهجه  محلي كلمه هه ورامان تركيبي از  هه ور hewr كه به معني برآمدگي و ارتفاع و امان به معني بالا آمدن مي‌باشد كه تركيب آن به معناي جايي بلند كه از اطرافش بلند تر است مي‌باشد.

وجه تسميه بر اساس اعتقاد اهالي روستا: از آنجايي كه اورامان در قديم زندان اسكندر بوده است مي‌گويند: در آن زمان يك نفر از ديگر مناطق كردستان به اين زندان تبعيد و منتقل مي‌شود گويند آن فرد يعني فرد تبعيد شده اورامي‌ زبان بوده و از شدت رنج و گرسنگي در زندان فرياد مي‌كشد اورامان auraman  يعني گرسنه ايم و از آن زمان تا اكنون نام اين روستا اورامان بوده است كه به معناي گرسنه ايم مي‌باشد.

نظر نگارنده (آقای مصطفی طاهری): در ديوان شعر صيدي كه قدمتي 160ساله دارد اسم روستا بصورت ئورومون awrwmwn آمده است ئه‌ز ئورومون awrwmwn مكانم بي ولائم سه رو پيري خواي كه رده‌ن خه لائم. بطور يقين در قديم و قبل از صيدي اهالي، روستاي خود را به اين نام (ئورومون) صدا كرده اند كه 99% به كلمه اورامان نزديك مي‌باشد و با اين سند معناي درست كلمه اورامان همان آتش پناهم ده مي‌باشد كه بر اسا معنا شناختي به دوران زرتشت بر مي‌گردد.

روستاي اورامان تخت در يك تقسيم بندي كلي به دو محله و يا دو قسمت مجزا بنام‌هاي سه رده‌گا serdega و به ن ده گا bendega تقسيم مي‌شود كه هر يك از اين قسمت‌ها خود به محله هاي مختلفي تقسيم مي‌شود.

کوه های اورامان تخت: سلسله كوههاي تخت كه در غرب روستا قرار دارند – سلسله كوههاي كوسالان كه درشرق روستا قرار دارند – كوه پير رستم كه در شمال واقع شده است.

زمان و معرفي سلسله مراسم‌هاي سنتي اورامان:

در گذشته مراسم پيرشاليار را با حركت خورشيد حساب مي‌كردند به طوري كه هرگاه خورشيد در قسمتي از كوه مشرف به روستاي اورامان تخت (كوه تخت) كه آنها نشانه كرده بودند؛‌ غروب مي‌كرد مراسم جشن «پيرشاليار» اعلام مي‌شد اين زمان تقريباً برابر با 15 بهمن ماه (چهل و پنجمين روز زمستان) است. در حال حاضر نزديك ترين جمعه به 15 بهمن ماه در نظر گرفته مي‌شود و چهارشنبه قبل از آن روز آغاز مراسم است انتخاب و اعلام اين روز آغاز مراسم است. انتخاب و اعلام اين روز برعهده متولي پيرشاليار است و بدون مشورت با ديگران اين تصميم گرفته مي‌شود.

اولين مراسم: مراسم خبر مي‌باشد كه يك هفته قبل از شروع مراسم يعني در روز پنج شنبه،‌ در هفته اول و بهمن ماه (حدود روزهاي 7و 8 بهمن ماه بطور نوسان) در ساعت 4 بعد از ظهر همان روز يعني پنج شنبه شروع مي‌شود در اين مراسم گردوهاي باغ پيرشاليار كه توسط متولي پيرشاليار جمع آوري شده اند در آن روز در بين اهالي روستا تقسيم مي‌شود اين مراسم در حقيقت كارت دعوت براي مراسم مي‌باشد.

پنج روز بعد از مراسم خبر يعني در غروب سه شنبه : كوته كوته kwte kwte انجام مي‌شود و فرداي آن روز يعني در سحرگاه چهارشنبه از ساعت 4 صبح تا ساعت 7 صبح مراسم كلاروچني kelaurwcne برگزار مي‌شود. بعد از كلاروچني يعني در ساعت 8 همان روز چهارشنبه مراسم اصلي با ذبح و قرباني كردن حيوانات آغاز مي‌شود و مراسم اصلي دو روز يعني در فاصله روز هاي چهارشنبه و پنج شنبه به طول مي‌انجامد.

مراسم شب نيشت: بعد از برگزاري مراسم اصلي در غروب پنج شنبه يا شب جمعه مراسم شب نيشت در فاصله دو شيفت (از ساعت 5 الي 9 شب براي مردان و از 9 تا 11 شب براي زنان ) برگزار مي‌شود.

يك هفته بعد از آن يعني در روز جمعه آخرين مراسم يعني مراسم تربي terbi برگزار مي‌شود.

نمایی از رقص دراویش

همان

همان

همان

بدون شرح

رقص دراویش در میان روستا

همان

بدون شرح

بدون شرح

بدون شرح

دف زنی در مکان موسوم به جلوی خانه “پیر شالیار” در میان روستا

بخشی از مراسم رقص دراویش

بدون شرح

نمایی از مقبره “پیر شالیار”

نمایی از روستای “اروامان تخت”

نمایی از مزارع روستا که مثل خود روستا در شیب قرار گرفته

نمایی از رودخانه روستا که در ته دره جریان دارد.

بدون شرح

بدون شرح

“آری” (یکی از توریست های استرالیایی)

“اِلین” (همسر آری)

بدون شرح

نمایی از مسجد روستا و جمعیتی که برای شرکت در مراسم رقص دروایش راهی مکان جمع شدن هستند.

مردم برای دیدن مراسم رقص دراویش جمع شده اند.

نمایی از مراسم نهایی

همان

بدون شرح

مردی که در آن میان و در زمان مراسم رقص، از خودش فیلم می گیرد.

چندین گروه فیلمبرداری در طی مراسم از “آرین” و “الین” فیلم تهیه کردند.

دیدگاه ها

  1. مریم

    چه عکسهایی!! حال و هوای سیدخلیل و تنبور …
    ……………………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. اوهوم.

  2. خاطره

    بيصبرانه منتظر گزارش پيرشاليار اورامانات هستم.
    يكي از ارزوهام ديدنه اين مراسمه اما اونجور كه ميدونم خانم ها اجازه رفتن در مراسم رو ندارن.
    ……………………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. در مراسم عمومی خانم ها هم حضور دارند.

  3. کاوه انصاری

    مزسی آرش
    در موردش تحقیق کردم و خوندم و چیز جدید یاد گرفتم،
    ……………………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. زنده باد.

  4. محمد

    سلام
    گردهمایی یارسان در بابایادگار در کوه‌های دالاهو (فکر میکنم ۱۰ مهر هر سال) و آیین سالگرد درگذشت مرحوم عالی‌نژاد (اواخر آبان) هم گرچه قدمت مراسم پیر شالیار را ندارند اما فوق‌العاده دیدنی هستند. و مراسم زیباتری هم همه‌ساله، ۱۴ تا ۱۶ آبان در روستای توتشامی در بخش گهواره شهرستان دالاهو استان کرمانشاه برگزار می‌شود که بنظر من از باقی این مراسم بسیار زیباتر است. در مراسم اخیر،‌ مردم یارسان دسته دسته از نفاط مختلف ایران (البته اکثرا مردم کرمانشاه) به حضور رهبر معنوی خودشان، جناب سید نصرالدین حیدری می‌رسند و عید یاری (خاوندگار) را به ایشان تبریک می‌گویند. زیبایی این مراسم در خواندن سرودهای مذهبی به‌صورت دسته‌جمعی توسط گروه‌های مردمی است که خودشان را به روستا رسانده‌اند. و به این ترتیب است که معمولا یک یا دو نفر تنبور نواز به همراه فردی کلام خوان (در واقع همان تک‌خوان سرودهای مذهبی که به زبان کردی است) در پیشاپیش گروه قرار می‌گیرند و گروه هم به دنبال آن‌ها سرودها را تکرار می‌کنند تا که به تکیه حیدری برسند و عید را تبریک بگویند.
    ……………………………………………………………………………………………………………………………………………
    جواب: سلام. سپاس از اطلاعاتی که ارائه کردید.

  5. دخترشجاع

    سلام بر جناب آرش عزیز
    من با اینکه پارسال به این روستا سفر کرده بودم ولی در مورد این مراسم اطلاعی نداشتم
    سپاس از شما
    ……………………………………………………………………………………………………………………………………
    جواب: سلام. خواهش می کنم.

  6. نغمه

    سلام خدا قوت
    زبان سنگری خیلی شبیه به این زبونه و از محققانی که به اورامان سفر کردند شنیدم که زنانی از سنگسر با مردان اورامانی ازدواج کردند.
    …………………………………………………………………………………………………………………………
    جواب: سلام. فکر کنم همه چیز آخرش به سنگسر برمیگرده.

  7. مریم ناوی

    سلام استاد
    این همون زوجی نبودن که سفر استرالیا رفتی خونشون؟ می گفتی خیلی شادن؟ و این که شاد هستن یعنی چه؟
    ………………………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. بله، همون دو نفر هستند. یعنی انرژی زندگی و یادگرفتن و یاد دادن دارند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *