سفرنامه‌ها

سفرنامه‌ها اغلب حاوي مطالب بسيار جالبي هستند كه ذهنيت و تصاوير مفيد و قابل توجهي از مكان‌ها و مردمان روزگاران ارائه مي‌دهند. از اين‌رو بنده سعي مي‌كنم سفرنامه‌هاي كساني كه به ايران سفر كرده‌اند و حتي ايرانياني كه به كشورهاي ديگر سفر كرده‌اند را جمع‌آوري كنم.
برخي از اين كتاب‌ها را كه در كتابخانه‌ام دارم معرفي مي‌كنم و شما هم در صورت امكان به اين فهرست اضافه كنيد:

پيش نوشت: من مي‌دانم كه تعداد بسيار زيادي سفرنامه نوشته شده و در همين كتابي كه در شماره 23 ذكر كرده‌ام، نام خيلي‌هايشان آمده. اما غرض من اين است كه توضيح مختصري در رابطه با برخي از سفرنامه‌ها بدهيم تا اگر كساني به دنبال مطلب خاصي هستند بتوانند به اين سفرنامه‌ها رجوع كنند و زودتر به نتيجه برسند.  

1-  سيري در سفرنامه‌ها، فواد فاروقي
از آن كتاب‌هاي كمياب است و بخش‌هاي مختلفي دارد كه اشاره مي‌شود: مشهورترين سفرنامه‌هاي پيش از صفويه – مشهورترين سفرنامه‌هاي دوران صفويه – مشهورترين سفرنامه‌هاي دوران قاجاريه – سفرنامه‌هاي تحقيقاتي، تبليغاتي و سفرنامه‌نويسان داستان پرداز – سفر به خارج از مرز ايران امروز – ايران‌گردها – مشاهده‌نگاران و سفرنامه‌نويسان معاصر – سفرنامه‌هاي برگزيده

2-  سفرنامه برادران اميدوار: نخستين جهانگردان ايران، عيسي و عبدالله اميدوار، تهران، جمهوري، 1387، 775 ص، مصور.
كتاب قابل توجه و جذابي است كه اطلاعاتي درباره‌ي كشورها و آداب و رسوم آن‌ها به دست مي‌دهد.

3-  سفرنامه حكيم ناصرخسرو قبادياني مروزي، به كوشش محمد دبير سياقي، تهران، زوار، 1373، 400 ص، مصور.
خواندن سفرنامه ناصرخسرو براي فرد ايرانگرد ايران‌دوست ضروري است، اما اگر با نوع متن و نگارش قديمي ناصرخسرو مشكل داريد به كتاب زير مراجعه كنيد.

4-  بازخواني سفرنامه ناصرخسرو، به كوشش گيتي شكري، معصومه طوفان‌پور، تهران، طهوري، 1379، 152 ص.
خواندن اين كتاب، راحت و جالب توجه است.

5-  سفرنامه پژوهشي سرهنگ لافتوس، نخستين كاوشگر شوش، ويليام كنت لافتوس، ترجمه عباس امام، تهران، نشر شادگان، 1385، 181 ص، مصور.
از نام كتاب پيداست كه سفرنامه‌اي پژوهشي است.

6-  سفرنامه از احمد بن فضلان العباس بن راشد بن حماد (معروف به سفرنامه ابن‌فضلان)، ترجمه‌ي ابوالفضل طباطبايي، انتشارات بنياد فرهنگ ايران.
سفرنامه‌ي بسيار مشهوري است كه يافت مي‌نشود. من فقط بخشي از اين كتاب را به صورت كپي در اختيار دارم، اگر شما اين كتاب را پيدا كرديد به من هم بدهيد.

7-  سفرنامه ملگونف به سواحل جنوبي درياي خزر، تصحيح و تكميل و ترجمه از مسعود گلزاري.
با او به استرآباد، ولايت شاهرود و بسطام، ولايت اشرف، شهر ساري، ولايت بارفروش (بابل)، ولايت آمل، بلوك نور، بلوك كجور، بلوك تنكابن، ولايت گيلان، حاكم‌نشين شاندرمن، سواحل تركمان و آشوراده و … سفر خواهيد كرد.

8-  سه سفرنامه (هرات، مرو، نشهد)، به كوشش قدرت‌الله روشني.
اين كتاب را نخوانده‌ام، اما فكر مي‌كنم كه حاوي اطلاعات جالبي باشد.

9-  سفرنامه ويلسن يا تاريخ سياسي و اقتصادي جنوب غربي ايران، ترجمه و تلخيص حسين سعادت نوري، انتشارت وحيد.
بسيار كمياب است، از دست‌دوم فروشي‌ها بخواهيد.

10-  تصويرهايي از ايران، نوشته گرترود بل، ترجمه بزرگمهر رياحي، شركت سهامي انشارات خوارزمي.
در اين كتاب با عناوين زير آشنا مي‌شويد: يك شهر شرقي – برج خاموشي – در ستايش باغ‌ها – ماه عزاداري – چادرنشينان – سه بانوي نجيب زاده – خزانه‌ي شاه – ميزبان ايراني – دنياي مردگان – دكان‌ها و دكان‌داران – …

11-  گل‌هاي سرخ اصفهان (ايران با اتومبيل)، كلود انه، ترجمه فضل‌الله جلوه، ناشر: نشر روايت.
از قفقاز به ايران مي‌آيد، از رشت خودش را به تهران مي‌رساند، هشت روز در تهران توقف مي‌كند، از تهران تا اصفهان با دليجان مي‌رود، يك هفته در اصفهان رحل اقامت مي‌افكند و …

12-  سفر به ايران، خانم كاري وُگت (استاد دانشكده شرق شناسي دانشگاه اسلو)، مترجم وحيد صابري مقدم، ناشر كميل.
او از جماران، مرقد آيت‌الله خميني، قم و هيات‌هاي مذهبي و مشهد ديدار مي‌كند. از دراويش و زائران و هنر چادر بر سركردن زنان ايراني سخن مي‌گويد. محرم را در شيراز مي‌گذراند و در روز انتخابات در تهران از مردم سوال مي‌كند “به چه كسي راي مي‌دهند” و با علامه مرحوم «محمدتقي جعفري» نيز مصاحبه مي‌كند. 

13-  خاطرات سفر به ايران، كنت دوروششوار، ترجمه مهران توكلي، تهران، نشر ني، 1378، 208 ص.
وي از دولت و حكومت سخن مي‌راند، ساختار مدني و قضايي ايران را بررسي مي‌كند، از ايلات و عشاير و ارتش و روحانيت و كشاورزي و اصناف و كارگران و گمرك و هنرهاي دستي و … برايمان صحبت مي‌كند.

14- تصاويري از ايران (سفر كلنل ف.كلمباري به دربار شاه ايران، 1249 تا 1265 ه.ق.)، نوشته لين تورنتن، ترجمه مينا نوائي، با مقدمه و زير نظر علي بلوكباشي، تهران، دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1374. 108 ص، مصور.
او در زمان محمد شاه به ايران آمد و از آن دوران برايمان روايت مي‌كند.

15- سفرنامه پولاك (ايران و ايرانيان)، نوشته ياكوب ادوارد پولاك، ترجمه كيكاووس جهانداري، شركت سهامي انتشارات خوارزمي.
يكي از بهترين سفرنامه‌هاست. او تصويري از خانه‌ها و شهرها و غذاها و لباس‌ها و زندگي خانوداگي و فعاليت جنسي و دين و قانون و گرمابه و گورستان صنعت و تجارت و بيماري‌ها و … در ايران دوران قاجاري به خوبي سخن مي‌گويد.
  
16- در سرزمين آفتاب، دومين سفرنامه هينزيش بروگش، ترجمه مجيد جليل‌وند، نشر مركز.
وي از باكو خود را به انزلي مي‌رساند و به سوي گيلان و تهران مي‌آيد و از اصفهان و شيراز نيز ديدار مي‌كند. او از ايران و ساكنانش، از دين و قانون و از شاهنشاه و دربار و همچنين از دوران‌هاي قديم برايمان مي‌گويد.

17- يك‌سال در ميان ايرانيان، نويسنده ادوارد گرانويل براون، مترجم ماني صالحي علامه، تهران، اختران، 1384، 600ص.
يكي از معروف‌ترين شخصيت‌هاي انگليسي تبار است كه سفرنامه‌اش ارزش خواندن دارد. او از شهرهاي تبريز، تهران، يزد، اصفهان، شيراز و كرمان ديدار كرده و از تصوف و قلندران و اعتقادات ماوراء الطبيعه سخن به ميان آورده است.

18- سفرنامه فرد ريچاردز، ترجمه مهين‌دخت صبا، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1379، 354 ص، مصور.
او كه عضو انجمن سلطنتي نقاشان و حكاكان انگلستان بود در نخستين سال‌هاي حكومت پهلوي به ايران سفر مي‌كند. وي بسياري از آداب و رسوم و ضع اجتماعي ايرانيان را شرح مي‌دهد.

19- سفري به دور ايران، نوشته كنتس ماد فون روزن، ترجمه علي‌محمد عبادي
فقط بايد سفرنامه اين زن را بخوانيد.

20- ماركوپولو در ايران، تاليف آلفونس گابريل، ترجمه پرويز رجبي، تهران، اساطير، 1381، 504 ص.
به عنوان يك ايراني بايد اين كتاب را بخوانم، هنوز وقت نكرده‌ام. شما هم احتمالا بايد اين كتاب را بخوانيد، راست و دروغ محتوياتش با خود ماركوپولو.

21- سفرنامچه (گلگشت در وطن)، ايرج افشار، تهران، اختران، 1383، 656ص.
اين كتاب شرح سفرهاي بزرگ‌مردي همچون ايرج افشار (گاهي به همراه دوستان دانشمندش) است كه همواره برايش احترام بسياري قائل بو‌ده‌ام. لازم به ذكر است كه اين مرد، ايرج افشار سيستاني نيست. اين دو را با هم مقايسه نكنيد.

22- با كاروان تاريخ (مسافران تاريخ) (مروري بر تاريخچه سفر و سياحت در ايران از باستان تا امروز)، مسعود نوربخش.
به هر حال بايد اين كتاب را داشته باشيد.

23- ديدارهاي دور: پژوهشي در ادبيات سفرنامه اي همراه با كتاب‌شناسي سفرنامه‌هاي فارسي، روح‌انگيز كراچي، تهران، چاپار، 1381، 188 ص.
اين كتاب، سفرنامه‌ها را بر اساس تخيلي و واقعي بودن، بر اساس انگيزه سفر (سياحت، ماموريت، زيارت) و همچنين بر اساس شيوه‌ي بيان (ادبي، گقتاري) و … تقسيم بندي نموده است و اطلاعاتي را به دست مي‌دهد كه اگر خودمان مي‌خواستيم به دست بياوريم، مي‌بايستي زحمت بسيار مي‌كشيديم.

24- سفر اروپائيان به ايران، ژن رز فرانسواز شيباني، مترجم ضيا‌ء‌الدين دهشيري، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1381، 429 ص.
كتاب بسيار خوبي است و آمارهايي را در مورد سفرها به ايران به دست مي‌دهد. برخي از بخش‌هاي اين كتاب چنين عناويني دارند: مسافراني كه در سده‌ي هفدهم به ايران سفر كرده‌اند – چرا توجه سياخان به ايران جلب شد – مولفان و سفرنامه هايي كه بيش از همه نشر گرديده – ايران اعجاب‌انگيز، ايران و كمدي، ايران در عرصه‌ي اپرا، ايران و تراژدي، ايران و مدينه‌ي فاضله، ايران و فلسفه، …

25- ايران: افسانه يا واقعيت، مريت هاكس، مترجمان: محمد حسين نظري نژاد، محمد تقي اكبري، احمد نمايي، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي، مشهد، چاپ دوم 1371.
«مريت هاكس» در سال 1887 ميلادي در نيويورك به دنيا آمد و در انگلستان تحصيل كرد. او كه فوق ليسانس علوم داشت از سال 1930 به روزنامه‌نگاري روي آورد و به تمام اروپا، شوروي، ايران و آمريكا سفر و خاطرات خود را منتشر كرد. وي در اواخر زمستان 1311 هجري شمسي با يك كشتي باري كه او تنها مسافر زن آن بود از منچستر به ايران مي‌آيد. در ايران از شهرهايي همچون بوشهر، شيراز، اصفهان، يزد، كرمان، قم، تهران و مازندران ديدار مي‌كند و خواندن سفرنامه‌اش قابل توجه است.

دیدگاه ها

  1. مریم

    سلام انرژی چطور مطوری؟؟
    انگاری خسته نمیشی از سفر. ابن هفته که سفر نرفتی به معرفی کتابهای سفرنامه پرداختی خسته نباشی.

  2. مهدی فتوحی

    اوه یک کرور سفرنامه هست….. از سفرنامه هایی که خود ایرانیان نوشته اند تا آنهایی که دیگران نوشته اند….. یک سفرنامه ی جالب هست که معمولا کسی از آن نام نمی برد و آن اصفهان نصف جهان نوشته ی صادق هدایت است. این یکی از بهترین نوشته های هدایت است که در آن یک شرح یک سفر با رگه های اصیل طنز گزارش شده. ذکر نام بقیه را می گذارم به عهده ی خودت. موفق باشی.

  3. فرزانه

    توي كتابخونه من سفرنامه ابن بطوطه، سفرنامه شاردن، سفرنامه تاورنيه، سفرنامه آمريكاي جلال آل احمد، خاطرات برادران شرلي، سفرنامه ليدي شل…. و چندتاي ديگه هست. بازم اسم سفرنامه مي خواي آرش جان؟

  4. اشکان

    با سپاس از شما برای این لیست؛

    میدونین که سفرنامه های امروزی همچون نوشته های بخش سفرنامه شما چاپی نیستند و توی وب منتشر میشن که میشه همون وبلاگ یا فتوبلاگ توریست یا مسافر.
    که چون به زمان ما بسیار نزدیکترن حاوی مطالب درخور توجه بویژه برای یک تورلیدر هستند.
    و مثل سفرنامه های قدیم میشه از روی اونا ذهنیت و تصورات و علاقه ها و خواسته های توریست رو بررسی کرد.
    این سفرنامه ها اگرچه سریعتر منتشر میشه اما پیدا کردنشون یه کم سخته. من با یک فیدی که توی گوگل مشترک شدم معمولا به خیلی از آخرین مطالبی که خارجی ها در وبلاگی درباره سفرشون به ایران می نویسند و عکساشون دسترسی پیدا میکنم.
    بسیاری شو ذخیره کردم و امیدوارم تا به سفرنامه تاریخی تبدیل نشدن! با کمک یکی از دوستان بتونیم ترجمه شون کنیم و نظرات اونا رو به جامعه گردشگری کشور انعکاس بدیم.
    نظر شما چیه؟

  5. فرهنگيان

    سلام، وقت بخير
    معرفيه سفر نامه ها كار جالبي است. از روي ليست شما يا ديگر دوستان ، سعي ميكنم كتابها رو تهيه كنم چون خالي از لطف نيست، اما يه مسئله اي وجود داره و اون اينه كه ايران فعلي با ايران چند صد سال پيش فاصله ها دارد. چه خوب ميشه كه همونطور كه آقا اشكان نوشته اند ، بتوانيم به سفرنامه هايي كه به روزتر هستند و به زمان فعليه ايران و ايراني نزديكند دسترسي داشته باشيم.
    گويا كتابخانۀ پر باري داريد. به دوستان كتاب امانت مي دهيد! قول مي دهم با چايي و … از كتابهاتون پذيرايي نكنم.(شوخي كردم)
    موفق باشيد

  6. علیرضا سلامت

    -سفرنامه از خراسان تا بختیاری. نوشته هانری رنه دالمانی.نشر طاوس1378
    سياحي فرانسوي كه به علت علاقه فراوانش به اشياء عتيقه، مسافرت‏هاي زيادي به كشورهاي مشرق زمين انجام داده و در ایران از شهر های مشهد نیشابور سبزوار شاهرود تهران قم و اصفهان تا عشایر بختیاری دیدن کرده.(این کتاب 2 جلدیه و حدود1800 ص با تعداد زیادی عکس)

    -سفرنامه رابی بنیامین تودولایی.نشر کارنگ.168ص
    کشیش یهودی اسپانیایی که در قرن 12 میلادی از جنوب مدیترانه و آسیای کوچک به سوریه لبنان عراق ایران وعربستان و مصر سفر کرده و درباره زندگی و شمار یهودیانی که در طی سفر دیده و شنیده سخن گفته.

  7. Maryam

    به نظرم بخش ” کتاب شناخت” بهترین بخش سایت شماست.
    خوب بود گاهی چنین پست هایی با موضوعات دیگر ایجاد می شد و دوستان شما نام کتابهای کتابخانه هایشان را به اشتراک می گذاشتند. من که استفاده کردم.
    از شما و دوستان فهیم شما متشکرم

  8. محسن باطنی

    من عاشق سفرنامه ها هستم. اگرچه سفرنامه های قدیمی با کوچه پس کوچه های امروز متفاوت شده، اما کوچه باغ خاطراتش،هنوز مثل اولش میمونه، اگه بهش دقت کنیم. خواندن سفر نامه صرفا شناختن شهر و مکان نیست(همه میدونن!) سفرنامه خوندن سفری است با سیاح کتاب که تو رو همرا ه خودش توی رگ و پی جامعه میبره…توی بازار و حاجی بازاریها،توی کاروانسرا و چهارپا دارا، کدخدا و میهمان نوازی دهاتی ها… سفرنامه کمک به فلش بک خوردن گذشته شهر و مکان امروزی میکنه، که تو یه زمانی توی تاریخی، همراه یه سیاحی(نویسنده سفرنامه) در همین شهر و مکان بوده ی!! وه، که چه تغییری ایجاد شده از اون موقع تا حالا!!!
    من یک آرشیو کوچیک از سفرنامه ها دارم ( البته میدونی که من کتاب فروشی هم دارم، م.انقلاب).. اجازه بدید چند تا هم من اضافه کنم..
    1- سی سال ماموریت در ایران(اریک کالبری سوئدی که در اواخر دولت قاجار-احمد شاه- برای تاسیس نیروی ژاندمری به ایران می آید و تا زمان محمد رضا شاه در ایران است…) انتشارات جهان رایانه- مترجم باقر آب روش- 1380
    2- سفر نامه تاورنیه
    3- پیترو دولاواله 2 جلدی
    4- خاطرات حاج سیاح ( امروز این کتاب با نام سفرنامه حاج سیاح است که کاملا قدرت سانسور گران برادران ارشاد را نشان میدهد!!!
    5- سفرنامه فرهاد میرزا ( موسسه مطبوعاتی علمی – 1366) فرهاد میرزای معتمدالدوله،پسر 15م عباس میرزای نایب السلطنه مردی سیف القلم و فاضل که خاطرات سفری خود را نگاشته.. ویژگی این کتاب این است که چون مردی از اشراف و جزو صاحب مقام ها بوده،میتوان با او در مجالس اشراف و دولت آن زمان(قاجار) شرکت جست…
    6- سفرنامه عراق عجم ناصرالدین شاه با ضمیمه تاریخ و جغرافیای راه عراق به نوشته محمد حسن خان اعتماد السلطنه.(انتشارات اطلاعات چاپ اول 87- 2700 تومان. سفرنامی ناصرالدین شاه به کربلا است.
    7- سفرنامه ظهیرالدوله همراه مظفرالدین شاه به فرنگستان(انتشارات مستوفی-چ اول 1371)
    8- سفرنامه برادران امیدوار( میدونم که اشاره شده. اما چ.اول این کتاب 1357 است که خیلی جالب تر از جدیده است- عکس هاشم فرق دارن!-;)

  9. محسن باطنی

    سیری در سفرنامه ها – فواد فاروقی- این کتاب و کتابهای نایاب دیگری را با چاپ افست من دارم… کتابسرای بزرگ آریا.م.انقلاب.66968019

  10. لیلا

    این سفرنامه”ابن فضلان” یافت می شود. هر موقع خواستی بهم بگو.
    …………………………………………………………………….
    جواب: آره، ممنونم، لازمش دارم.

  11. پرستو

    سلام. من یه محصلم که تحقیق امسالم در مورد سفرنامه های دوران صفویانه. ممنون میشم که منابع رو بهم معرفی کنین
    ……………………………………………………………………
    جواب: سلام. لطفا به بخش «كتاب شناخت» همين سايت مراجعه كنيد.

  12. یوکابد

    سلام

    1- سفرنامه سدیدالسلطنه
    2- سفرنامه مادام کارلاسرناآدمها و آئینها در ایران
    3- سفرنامه فرح خان امین الدوله
    4- سفرنامه ناصرالدین شاه
    5- سفرنامه بارنز در عهد فتحعلی شاه قاجار
    6- سفرنامه بلوشر
    7- سفرنامه راولینسون
    8- سفرنامه بهلر
    9- خسی در میقات
    10- سفرنامه ماژلان
    11- ایران در یک قرن پیش از ویلز
    12- سفرنامه خراسان و سیستان
    13- سفرنامه حاج سیاح به فرنگ
    14- سفرنامه شیکاگو
    15- سفرنامه ترکستان و ایران
    16- سفرنامه رضاقلی میرزا نایب
    17- سفرنامه ابن حوقل
    18- سفرنامه جنوب
    19- سفرنامه سیف الدوله
    20- سفرنامه پلان کارپن
    21- سفرنامه کلاویخو
    22- سفرنامه سانسون
    23- سفرنامه آدام الئاریوس
    24- سفرنامه مادام دیولافوا
    25- سفرنامه کنت دوگوبینو
    26- سفرنامه بنجامین عصرناصرالدین شاه
    27- سفر در ایران
    28- سفرنامه ژان اوتر
    29- سفرنامه کروسینسکی
    30- سفرنامه به سوی اصفهان
    31- سفرنامه آفریقا
    ……………………………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. سپاس فراوان.

  13. سعید

    با سلام :ایران قبل از مشروطیت (لندور) و مخصوصاسفر نامه پولاک واقعا ارزش خواندن را دارد
    …………………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. پولاک رو دارم می خونم.

  14. ستاره

    سلام سفرنامه های دوران قاجار تا اواخر حکومت ناصری که نویسنده آن ماموریت سیاسیی داشته است را معرفی کنید
    ………………………………………………………………………………………………………………….
    جواب: سلام. سفرنامه هایی با این مضمون وجود داره که احتمالا در انتشارات امیرکبیر بتونید پیدا کنید. موفق باشید.

  15. مرتضی

    خوب بود خوبتر هم میشه
    …………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام.

  16. مرتضی

    وب بود بهتر هم میشه
    …………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام.

  17. مرتضی

    خوبه
    ……………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام.

  18. زینب

    سلام.ممنون از اطلاعات خوبتون.اگه من بخوام درباره ی نقش مردان در سیستم خانواده در دوره ی صفویه اطلاعات کسب کنم از چه منابعی میتونم کمک بگیرم؟لطفا چند منبع معرفی کنید.با تشکر فراوان
    ……………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. متاسفانه در این مورد اطلاعات ندارم.

  19. movahhed

    من خیلی دنبال کتاب تصویرهایی از ایران گشتم ولی گویا نیست اصلا؛ شمانمیدونید از کجا میشه بدست آورد؟
    ………………………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. به انتشارات یساولی (خیابان کریم خان) سر بزنید.

  20. عاطفه

    سلام / سفرنامه های در دوره ی قاجار و پهلوی رو میخوام که درباره ی سبک زندگی ایرانیان سخن گفته باشن / ممنون
    …………………………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. تقریبا در هر سفرنامه ای بخش هایی هست که به سبک زندگی ایرانیان برمیگرده. بهترین توصییه اینه که فهرست سفرنامه ها رو بخونید و مطلب مورد نظرتون رو پیدا کنید.
    موفق باشید.

  21. فرشید

    عالی هست سایتتون
    ……………………………………………………………………………………………………………………..
    جواب: سلام. سپاس از محبت و توجه شما.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *