بازگشت به صفحه نخست

نماد شناسی رقص‌های بزمی در ایران

متاسفانه در کشور ما به رقص اهمیت داده نمی‌شود و به گونه‌ای با آن دشمنی می‌کنند. اما رقص در ایران پیشینه‌ای دیرین دارد و حتی نقوشی از رقاصان دوران ساسانی و قبل‌تر از آن بر روی سفالینه‌ها در دست است.
اکنون اگر بخواهیم درباره‌ی رقص و فلسفه‌ی به وجود آمدن آن صحبت کنیم، باید به مطالب بسیاری اشاره کنیم. اما عجالتا توانسته‌ام مطلب کوتاهی در رابطه با نمادهای رقص‌های بزمی ایران به دست بیاورم که خدمتتان تقدیم می‌کنم: 

بدان‌که رقص آئینه طبیعت و زندگی‌ست که در آن آرامش خاطر، روشنی، تاریکی، عشق و شهوت منعکس می‌شود و آرزوهای مختلف انسان را ترجمان است.
بایستی که رقاصه جوان باشد، خیلی زیبا باشد، بدن متناسب، اندام موزون، پرمایه و دلنواز با چشمان درشت و صورتی چون گل، حرکاتش پر از ظرافت با ضرب اصول مطابقت کند، با مهارت تمام پنجه‌های مهیج  سازنده را به‌خوبی احساس نماید و مثل ابرهای زمستانی که روی دریای کف کرده متموج است، برقصد. جواهر بسیار به‌خود بزند و از خودش اطمینان داشته باشد.
حرکات و اشکال مهم رقص از این قرار است: توقف بدون حرکت، راه‌رفتن روی کف پا یا روی انگشت پا، دویدن و ورجستن ایستاده یا خم شده، پریدن، رمیدن، دور خود چرخیدن، معلق زدن، بی‌تکبر مثل طاووس خرامیدن و سرانداختن.
از رقص‌های گوناگون، خواب و خیال و شهوت و سپس بیچارگی انسان در برابر حوادث به‌خوبی محسوس است. از شکل‌ها و حرکات و پاهای دختران رقصنده، تسلیم و رضا و زندان و طغیان و فرار و تغییر وضع زندگی و آزاد شدن از رنج‌های درونی نمودار می‌شود. همچنین وضعیت اندام و تأثیر احساسات در چهره رقاص، اسرار درونی او را فاش می‌کند.

قسمت اول: در ده شکل

شکل اول: چمانه
یک دست به کمر زدن و دست دیگر به پشت سر بردن و غبغب انداختن نشانه کبر و ناز است.

شکل دوم: کرشمه
یک دست جلو صورت گرفتن، دیدار نمودن و پرهیز کردن است.

شکل سوم: پیام
دو دست را بالا و پائین چشم و ابرو نگاه داشتن و از  لای آن  ابروی لنگه به لنگه انداختن، دلربائی تمام است.

شکل چهارم: هوس انگیز
قر گردن آمدن و چشمک زدن، یار طلبیدن است.

شکل پنجم: پریشان
دست زیر زلف بردن و گیسو را  پریشان نمودن، خاطر جمع پریشان کردن است.

شکل ششم: غربیله
سه پای ایستاده رقصیدن و سرین چرخاندن، نشانه تردید است.

شکل هفتم: خرامان
دو دست از عقب به کمر زدن و پس‌پس رفتن علامت بی‌اعتنائی است.

شکل هشتم: ناز
شانه بالا انداختن نشانه ناسازگاری است.

شکل نهم: رندانه
چرخ خوردن و معلق زدن، از فراز و نشیب زندگی بی‌باک بودن است.

شکل دهم: شکرانه
دست‌ها را با چغانه بالای سر بردن و از این ‌طرف مجلس به آن‌طرف رفتن، شکر باری‌تعالی به‌جای آوردن است.

قسمت دوم: در نُه شکل

شکل اول: شعله
نشستن و برخاستن، نشانه روشن شدن آتش عشق است.

شکل دوم: سرانداز
دو زانو بر زمین زدن و سر را از جلو خم کردن، نشانه تسلیم و رضاست.

شکل سوم: فدائی
سر را به طرف عقب معلق‌آسا خم نمودن، قربانی عشق شدن است.

شکل چهارم: بخشش
دست‌افشاندن، از آن‌چه خداوند عطا فرموده به دیگران هم نصیبی دادن است.

شکل پنجم: پرواز
کوشه‌های سرآغوش را به دو دست گرفتن و مثل کاغذ باد آن را بالای سر بردن، پرواز عشق است.

شکل ششم: پروانه
با دو دستمال به دو دست رقصیدن پروانه‌وار به دور شمع، منظور چرخیدن است.

شکل هفتم: گلریز
پای کوبیدن نشانه فتح و فیروزی است.

شکل هشتم: زنگوله
با دایره زنگی رقصیدن مژده وصل دادن است.

شکل نهم: قهقهه
با زنگ و چغانه رقصیدن شکر وصال است.
پس از آموختن این نوزده شکل نوآموزان باید این دو شکل زیر را نیز از عهده برآیند تا این‌که استاد او را در این فن کامل  بداند.

شکل بیستم: سلسله
با دو شمعدان روشن در کف دو دست و یک شمعدان روشن در پیشانی سه دور به گرد تالار آموزشگاه رقصیدن است.
پس از انجام همه شکل‌های بالا با ناز و عشوه و کرشمه تمام در نزد جمع استادان، می‌بایستی شاگرد نمایش‌دهنده در حال رقص پل بسازد یعنی سر را از عقب معلق وار در میان دو پا درآورده و سوزنی را که به زمین روی قالی فروبرده‌اند با پلک چشم بردارد.

منبع: شاهد شیراز، خان‌ملک ساسانی، ۱۳۴۱ خورشیدی

۷ نظر در “نماد شناسی رقص‌های بزمی در ایران”

  1. افشین احمدپور نوشته است:

    رقصیدن کار انسان های بی شعور است!!(سیسرون خطیب رومی)

  2. من نوشته است:

    خیلی جالب بود . مرسی .راستی میدونین چرا رقص حروم شد ؟

  3. زهره نیلی نوشته است:

    ” آن خس و خاشاک تویی/ پست تر از خاک تویی
    شور منم، نور منم، عاشق رنجور منم
    زور تویی، کور تویی، هاله بی نور تویی
    دلبر بی باک منم/مالک این خاک منم”
    این روزها مردم سرزمین من با این توانه می رقصند…مردمی که در اوج مدنیت، در حال تجربه کردن دموکراسی هستند…ملتی که نشون دادن، برنده حقیقی انتخابات اونان، فارغ از این که کی رییس جمهور باشه

  4. غریبه آشنا نوشته است:

    با سلام
    رقص، زبانی برای بیان احساس
    خیلی مطلبتون برای من تازگی داشت و فوق العاده زیبا بود. تا حالا چنین نوشته ی نخوانده بودم. سپاسگزارم.
    (سیسرون حتما یک احمق بوده)
    با آرزوی موفقیت و شادابی

  5. سمیه نوشته است:

    بسیار متشکرم

    وقتی روز سه شنبه این مطالب را در جلسه انجمن فراوران خواندید حظ زیادی بردم

    واقعا بکر و زیبا بود و شما باعث شدید در این بحبوحه اتفاقات عجیب امروز کشورمان

    لحظه ای عشق و شادی را تجربه کنم.

    باز هم متشکرم

  6. فرهنگیان نوشته است:

    سلامی دوباره و وقت بخیری دیگر. در گذشته رقصها جنبۀ آیینی داشت و لی این مطلبی که نوشتید ، ارتباط رقص با افکار و روان انسان رو بیان میکنه و جنبۀ روان شناختی به خودش میگیره. این مطلب باعث میشه که از این به بعد با دیدن هر رقص، من و دوستانی که این مطلبتون رو خوندیم، به درون افراد که در پس رقصشان نهفته، دقت کرده و نفوذ کنیم. مطلب جالبی بود.
    راستی چغانه همون بشکن زدن رو معنی میده که گاه باساییدن انگشتان یه دست به یکدیگرو گاه با ساییدن انگشتان دو دست به یکدیگر ایجاد میشه.
    موفق باشید

  7. علی آریامپور نوشته است:

    سلام آرش جان بزهم مطالبی که نوشته و تحقیق کاردی جالب و تک بود. موفق باشی

ارسال نظر

 
نام:
ایمیل (نمایش داده نخواهد شد):
وب سایت:


برای جلوگیری از فرستادن هرزنامه،‌کاراکتر های روبرو را در زیر وارد نمایید در صورت ناخوانا بودن اینجا را کلیک کنید
Click to hear an audio file of the anti-spam word