نماد شناسي رقص‌هاي بزمي در ايران

متاسفانه در كشور ما به رقص اهميت داده نمي‌شود و به گونه‌اي با آن دشمني مي‌كنند. اما رقص در ايران پيشينه‌اي ديرين دارد و حتي نقوشي از رقاصان دوران ساساني و قبل‌تر از آن بر روي سفالينه‌ها در دست است.
اكنون اگر بخواهيم درباره‌ي رقص و فلسفه‌ي به وجود آمدن آن صحبت كنيم، بايد به مطالب بسياري اشاره كنيم. اما عجالتا توانسته‌ام مطلب كوتاهي در رابطه با نمادهاي رقص‌هاي بزمي ايران به دست بياورم كه خدمتتان تقديم مي‌كنم: 

بدان‌كه رقص آئينه طبيعت و زندگي‌ست كه در آن آرامش خاطر، روشني، تاريكي، عشق و شهوت منعكس مي‌شود و آرزوهاي مختلف انسان را ترجمان است.
بايستي كه رقاصه جوان باشد، خيلي زيبا باشد، بدن متناسب، اندام موزون، پرمايه و دلنواز با چشمان درشت و صورتي چون گل، حركاتش پر از ظرافت با ضرب اصول مطابقت كند، با مهارت تمام پنجه‌هاي مهيج  سازنده را به‌خوبي احساس نمايد و مثل ابرهاي زمستاني كه روي درياي كف كرده متموج است، برقصد. جواهر بسيار به‌خود بزند و از خودش اطمينان داشته باشد.
حركات و اشكال مهم رقص از اين قرار است: توقف بدون حركت، راه‌رفتن روي كف پا يا روي انگشت پا، دويدن و ورجستن ايستاده يا خم شده، پريدن، رميدن، دور خود چرخيدن، معلق زدن، بي‌تكبر مثل طاووس خراميدن و سرانداختن.
از رقص‌هاي گوناگون، خواب و خيال و شهوت و سپس بيچارگي انسان در برابر حوادث به‌خوبي محسوس است. از شكل‌ها و حركات و پاهاي دختران رقصنده، تسليم و رضا و زندان و طغيان و فرار و تغيير وضع زندگي و آزاد شدن از رنج‌هاي دروني نمودار مي‌شود. همچنين وضعيت اندام و تأثير احساسات در چهره رقاص، اسرار دروني او را فاش مي‌كند.

قسمت اول: در ده شكل

شكل اول: چمانه
يك دست به كمر زدن و دست ديگر به پشت سر بردن و غبغب انداختن نشانه كبر و ناز است.

شكل دوم: كرشمه
يك دست جلو صورت گرفتن، ديدار نمودن و پرهيز كردن است.

شكل سوم: پيام
دو دست را بالا و پائين چشم و ابرو نگاه داشتن و از  لاي آن  ابروي لنگه به لنگه انداختن، دلربائي تمام است.

شكل چهارم: هوس انگيز
قر گردن آمدن و چشمك زدن، يار طلبيدن است.

شكل پنجم: پريشان
دست زير زلف بردن و گيسو را  پريشان نمودن، خاطر جمع پريشان كردن است.

شكل ششم: غربيله
سه پاي ايستاده رقصيدن و سرين چرخاندن، نشانه ترديد است.

شكل هفتم: خرامان
دو دست از عقب به كمر زدن و پس‌پس رفتن علامت بي‌اعتنائي است.

شكل هشتم: ناز
شانه بالا انداختن نشانه ناسازگاري است.

شكل نهم: رندانه
چرخ خوردن و معلق زدن، از فراز و نشيب زندگي بي‌باك بودن است.

شكل دهم: شكرانه
دست‌ها را با چغانه بالاي سر بردن و از اين ‌طرف مجلس به آن‌طرف رفتن، شكر باري‌تعالي به‌جاي آوردن است.

قسمت دوم: در نُه شكل

شكل اول: شعله
نشستن و برخاستن، نشانه روشن شدن آتش عشق است.

شكل دوم: سرانداز
دو زانو بر زمين زدن و سر را از جلو خم كردن، نشانه تسليم و رضاست.

شكل سوم: فدائي
سر را به طرف عقب معلق‌آسا خم نمودن، قرباني عشق شدن است.

شكل چهارم: بخشش
دست‌افشاندن، از آن‌چه خداوند عطا فرموده به ديگران هم نصيبي دادن است.

شكل پنجم: پرواز
كوشه‌هاي سرآغوش را به دو دست گرفتن و مثل كاغذ باد آن را بالاي سر بردن، پرواز عشق است.

شكل ششم: پروانه
با دو دستمال به دو دست رقصيدن پروانه‌وار به دور شمع، منظور چرخيدن است.

شكل هفتم: گلريز
پاي كوبيدن نشانه فتح و فيروزي است.

شكل هشتم: زنگوله
با دايره زنگي رقصيدن مژده وصل دادن است.

شكل نهم: قهقهه
با زنگ و چغانه رقصيدن شكر وصال است.
پس از آموختن اين نوزده شكل نوآموزان بايد اين دو شكل زير را نيز از عهده برآيند تا اين‌كه استاد او را در اين فن كامل  بداند.

شكل بيستم: سلسله
با دو شمعدان روشن در كف دو دست و يك شمعدان روشن در پيشاني سه دور به گرد تالار آموزشگاه رقصيدن است.
پس از انجام همه شكل‌هاي بالا با ناز و عشوه و كرشمه تمام در نزد جمع استادان، مي‌بايستي شاگرد نمايش‌دهنده در حال رقص پل بسازد يعني سر را از عقب معلق وار در ميان دو پا درآورده و سوزني را كه به زمين روي قالي فروبرده‌اند با پلك چشم بردارد.

منبع: شاهد شيراز، خان‌ملك ساساني، 1341 خورشيدي

دیدگاه ها

  1. زهره نيلي

    ” آن خس و خاشاك تويي/ پست تر از خاك تويي
    شور منم، نور منم، عاشق رنجور منم
    زور تويي، كور تويي، هاله بي نور تويي
    دلبر بي باك منم/مالك اين خاك منم”
    اين روزها مردم سرزمين من با اين توانه مي رقصند…مردمي كه در اوج مدنيت، در حال تجربه كردن دموكراسي هستند…ملتي كه نشون دادن، برنده حقيقي انتخابات اونان، فارغ از اين كه كي رييس جمهور باشه

  2. غریبه آشنا

    با سلام
    رقص، زبانی برای بیان احساس
    خیلی مطلبتون برای من تازگی داشت و فوق العاده زیبا بود. تا حالا چنین نوشته ی نخوانده بودم. سپاسگزارم.
    (سیسرون حتما یک احمق بوده)
    با آرزوی موفقیت و شادابی

  3. سمیه

    بسیار متشکرم

    وقتی روز سه شنبه این مطالب را در جلسه انجمن فراوران خواندید حظ زیادی بردم

    واقعا بکر و زیبا بود و شما باعث شدید در این بحبوحه اتفاقات عجیب امروز کشورمان

    لحظه ای عشق و شادی را تجربه کنم.

    باز هم متشکرم

  4. فرهنگيان

    سلامي دوباره و وقت بخيري ديگر. در گذشته رقصها جنبۀ آييني داشت و لي اين مطلبي كه نوشتيد ، ارتباط رقص با افكار و روان انسان رو بيان ميكنه و جنبۀ روان شناختي به خودش ميگيره. اين مطلب باعث ميشه كه از اين به بعد با ديدن هر رقص، من و دوستاني كه اين مطلبتون رو خونديم، به درون افراد كه در پس رقصشان نهفته، دقت كرده و نفوذ كنيم. مطلب جالبي بود.
    راستي چغانه همون بشكن زدن رو معني ميده كه گاه باساييدن انگشتان يه دست به يكديگرو گاه با ساييدن انگشتان دو دست به يكديگر ايجاد ميشه.
    موفق باشيد

  5. علی آریامپور

    سلام آرش جان بزهم مطالبی که نوشته و تحقیق کاردی جالب و تک بود. موفق باشی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *